چرا ایران احزاب کُرد مخالف را در اقلیم کردستان هدف قرار میدهد؟ نگاهی به اهداف حملات فرامرزی ایران
آرمان محمدی
در سپیدهدم جمعه ۱۷ ژوئیه، چندین موشک بالستیک مقر حزب مخالف کُرد ایرانی «کومله» را در روستای «زرکویزله» در استان سلیمانیه هدف قرار دادند و تلفات و خسارات سنگینی بر جای گذاشتند. این حملات که همزمان با حملاتی در اربیل و سلیمانیه انجام شد، نشان میدهد که ایران این عملیاتها را صرفاً برای مجبور کردن احزاب به خلع سلاح یا دور کردن آنها از مرزها انجام نمیدهد، بلکه این حملات فراتر از آن است و اهداف چندگانهای را دنبال میکند.
اهداف و انگیزههای ایران
۱. ضربات پیشگیرانه: ایران این حملات را به عنوان اقداماتی پیشگیرانه برای جلوگیری از هرگونه تحرک داخلی یا حملات برونمرزی از سوی این احزاب (با وجود توقف فعالیت نظامی آنها از حدود دو دهه پیش) توجیه میکند. تهران ادعا میکند که این احزاب از خاک عراق برای سازماندهی عملیات علیه ایران استفاده میکنند و ناآرامیهای سال ۲۰۲۲ را به آنها نسبت میدهد (که احزاب خود را تبرئه میکنند).
۲. پیامهای تهدید به نیروهای کُرد عراق: این حملات به عنوان تهدیدی برای همه نیروهای مسلح کُرد در اقلیم کردستان است تا هرگونه همکاری با آمریکا یا فعالیت علیه ایران را محدود کنند. این موضوع به ویژه با اشاره ترامپ به «سلاحهای آمریکایی که ارسال شده و به دستشان نرسیده» مرتبط است که نشاندهنده نقشی بالقوه برای کردها در سناریوی سرنگونی نظام ایران است.
۳. حلقهای در تقابل گستردهتر با آمریکا و اسرائیل: ایران این حملات را بخشی از رویارویی بزرگتر با «دشمن بزرگتر» (آمریکا و اسرائیل) میداند و حضور پایگاههای آمریکایی در اقلیم کردستان را نگرانکننده ارزیابی میکند. این حملات به عنوان تلاشی برای خنثیسازی هرگونه طرح آمریکایی برای بهرهگیری از کردهای مخالف در جنگ علیه ایران صورت میگیرد.
۴. افزایش فشار سیاسی بر بغداد و اربیل: این حملات ابزاری برای اعمال فشار بر دولتهای عراق و اقلیم کردستان جهت اعمال کنترل سختگیرانهتر بر این احزاب و جلوگیری از هرگونه تحرکی تحت فشار آمریکا است. تهران از اجرای کامل توافقنامه امنیتی ایران و عراق (۲۰۲۳) که در آن مقرر شد مخالفان از مناطق مرزی دور شوند، ناراضی است.
تلفات انسانی و پیامدها
-
تلفات سنگین: در حملات اخیر دستکم ۹ تن از اعضای حزب کومله کشته و زخمیشدگان دیگری نیز برجای ماندند. همچنین حمله پهپادی به مقر حزب «آزادی کردستان» در اربیل منجر به زخمی شدن ۸ تن شد.
-
تخریب و وحشت: این حملات که از شدیدترین حملات از زمان آغاز جنگ بوده، ویرانی گستردهای به جا گذاشته، سامانههای پدافندی را فعال کرده و حال و هوای جنگ را به اقلیم بازگردانده است.
بستر تاریخی و سیاسی
این حملات جدید در ادامه مسیری طولانی از حملات به احزاب کُرد در اقلیم است؛ از حمله موشکی به مقر حزب دموکرات کردستان ایران در سپتامبر ۲۰۱۸ تا تشدید حملات پس از اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲. بر اساس آمار محلی، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون صدها حمله صورت گرفته که عمدتاً استانهای سلیمانیه و اربیل را هدف قرار داده است.
احزاب کُرد که توان نظامی محدودی دارند و عمدتاً در حال فعالیت سیاسی هستند، حضور و حمایت مردمی گروهی در استانهای کُردنشین ایران دارند. این حمایت اعتراضمحور (به ویژه در جریان اعتراضات ۲۰۲۲) برای ایران که نگران تأثیر آنها بر امنیت داخلی خود است، نگرانکننده بوده است.
پیچیدگیهای روابط و سیاستهای منطقهای
-
موضع دولت اقلیم کردستان: دولت اقلیم در موضعی دشوار قرار دارد و میان روابط اقتصادی-امنیتی با ایران، تعهد به ثبات داخلی و حق احزاب مخالف برای فعالیت سیاسی، و همچنین همبستگی مردمی با کردها در دو سوی مرز، گرفتار شده است. دولت اقلیم بارها تأکید کرده که اجازه استفاده از خاک خود علیه همسایگان را نخواهد داد، اما ایران همچنان از حضور احزاب مسلح ضدایرانی در اقلیم ناراضی است.
-
واکنشهای بینالمللی: سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا این حملات را محکوم کردهاند، اما این محکومیتها تأثیر چندانی بر توقف حملات نداشته است.
-
چشمانداز آینده: تا زمانی که ایران این احزاب را تهدیدی برای امنیت ملی خود بداند و این گروهها به فعالیت سیاسی (و احتمالأ نظامی) ادامه دهند، و با توجه به هشدارها درباره تحرکات نظامی جدید ایران در مرزها، بعید به نظر میرسد این چرخه حملات متوقف شود. اقلیم کردستان به عنوان نقطهای حساس در رقابتهای امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه باقی خواهد ماند.
