آشنایی با نیروی هوایی عراق؛ بخش اول: تأسیس و سالهای نخستین نیروی هوایی عراق (۱۹۳۱-۱۹۵۸)
نیروی هوایی عراق به عنوان یکی از قدیمیترین نیروهای هوایی در خاورمیانه، ریشه در دوره قیمومت بریتانیا و شکلگیری دولت مدرن عراق دارد. تأسیس این نیرو حاصل تلاش دولت تازهتأسیس عراق برای دستیابی به استقلال نظامی و کاهش وابستگی به نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF) بود که از سال ۱۹۲۰ در این کشور مستقر بود. ایده تشکیل یک نیروی هوایی ملی برای نخستین بار در اتفاقیه نظامی ۵ مارس ۱۹۲۴ که به معاهده ۱۹۲۲ عراق و بریتانیا پیوست شد، مطرح گردید. ماده دوم این اتفاقیه صراحتاً بر آموزش افسران عراقی در بریتانیا و تجهیز ارتش عراق به هواپیما تأکید داشت، اما بریتانیا در اجرای آن کارشکنی میکرد.
پس از سالها پیگیری، سرانجام بریتانیا در ۱ سپتامبر ۱۹۲۷ با آموزش شش افسر عراقی در کالج نیروی هوایی سلطنتی کرانول (Cranwell) موافقت کرد. این شش نفر که به عنوان هسته اولیه خلبانان عراقی شناخته میشوند، عبارت بودند از: ناطق محمد خلیل الطائی، محمد علی جواد، حافظ عزیز، اکرم مشتاق، موسی علی و بشیر یعقوب. دوره آموزش آنها دو سال به طول انجامید. همزمان، ۱۶ تکنسین عراقی نیز برای فراگیری تعمیر و نگهداری هواپیما در انبار نیروی هوایی بریتانیا در اردوگاه هنیدی بغداد آموزش دیدند.
نقطه عطف تاریخی در ۲۲ آوریل ۱۹۳۱ رقم خورد، زمانی که پنج تن از این خلبانان (به جز یک نفر) با پنج فروند هواپیمای آموزشی از نوع دی هاویلند جیپسی موث (Gipsy Moth) و پوس موث (Puss Moth) وارد فرودگاه الوشاش در بغداد (میدان هوایی المثنی بعدی) شدند. آنها مسیر هوایی طولانی را از لندن via پاریس، میلان، زاگرب، استانبول، آنکارا و حلب پیمودند. مراسم استقبال پرشوری با حضور ملک فیصل یکم، ولیعهد غازی، وزیران و جمع کثیری از مردم برگزار شد و این روز به عنوان عید نیروی هوایی عراق نامگذاری گردید. در همان سال نخست، نیروی هوایی تازهتأسیس برای مقابله با اعتصاب بزرگ بصره در ژوئیه ۱۹۳۱ به کار گرفته شد و یک پرواز با نیروهای نظامی به این شهر انجام داد.
در سالهای بعد، ناوگان نیروی هوایی سلطنتی عراق (Royal Iraqi Air Force) با خرید هواپیماهای تهاجمی-بمبافکن ایتالیایی بردا با-۶۵ (Breda Ba.65) و ساوویا-مارکتی (Savoia-Marchetti) توسعه یافت. این نیرو در سرکوب جنبشهای داخلی مانند شورش احمد بارزانی در شمال (۱۹۳۲) و شورش الآشوریون (۱۹۳۳) نقش داشت. نخستین نبرد جدی این نیرو با یک ارتش منظم، در جنگ انگلیس و عراق (۱۹۴۱) رخ داد. در جریان این جنگ که به دنبال کودتای رشید عالی گیلانی علیه دولت هوادار بریتانیا روی داد، نیروی هوایی عراق متحمل خسارات سنگینی شد و بیشتر هواپیماهای آن منهدم گردیدند. این ضربه چنان بود که فعالیت پروازی به شدت محدود شد و حتی مدرسه پرواز نیز به دلیل کمبود هواپیما تعطیل گردید.
با این حال، نیروی هوایی عراق در جنگ ۱۹۴۸ برای حمایت از نیروهای عربی در فلسطین شرکت جست. اسکادرانهای یکم و هفتم با هواپیماهای آورو آنسون (Avro Anson) و فایرفلای (Fairey Firefly) از پایگاههای المزه در دمشق و المفرق در اردن به پشتیبانی از نیروهای زمینی و دفاع از آسمان سوریه پرداختند. در دهه ۱۹۵۰ و با ورود نخستین جنگندههای جت دی هاویلند وامپایر (de Havilland Vampire) از بریتانیا (۱۹۵۳)، تحولی تازه در این نیرو آغاز شد و اسکادرانهای جدیدی شکل گرفتند. تداوم این روند تا انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ که به سرنگونی پادشاهی انجامید، نیروی هوایی عراق را به نیرویی مقتدر و مدرن در سطح منطقه تبدیل کرده بود.
