وضعیت دولت عراق در میان تنشهای ایران و آمریکا
شهاب نورانیفر
در تاریخ 20 ژانویه سال جاری محمد شیاع سودانی از تماسها با ایران و آمریکا برای زمینهسازی در راستای ایجاد گفتگو میان دو کشور خبر داد (منبع). این امر در حالی رخ میداد که عراق در نزاع میان ایران و آمریکا به باور برخی ناظران خود بخشی از میدان این نزاع است. کما اینکه پیش از این هم عراق میانجیگری در خصوص نزاع میان ایران و عربستان سعودی انجام داده بود و در انتقال پیامها میان ایران و آمریکا هم گاهی مشارکت داشته است. از همین رو در این یادداشت به بررسی وضعیت عراق در این نزاع و توانایی نقشآفرینی بغداد برای حل آن و نیز چالشهای پیشروی عراق در این مسیر پرداخته خواهد شد.
توانایی نقشآفرینی عراق در زمینه حل نزاعها میان ایران و آمریکا
با وجود اینکه عراق بهویژه در زمان دولت کاظمی واسطه انتقال پیامهایی میان ایران و آمریکا بوده است اما نتوانسته چندان نقش مؤثری در میانجیگری میان تهران و واشنگتن ایفا نماید و نهایت نقشآفرینی عراق بهطور رسمی در این زمینه به مذاکرات هستهای در سال 1391 باز میگردد که در واقع میان ایران و 5+1 بود که یکی از اعضای این گروه آمریکا بوده است (منبع). علت این امر به جایگاه عراق در نگاه ایران و آمریکا باز میگردد. با وجود اینکه تهران از نقشآفرینی بغداد در این زمینه قاعدتا استقبال میکند بلکه از نگاه تهران، بغداد متحد ایران و بخشی از جبهه مقاومت است، اما نگاه آمریکا به عراق دارای تفاوتهایی است.
اساسا از منظر آمریکا دولتهای عراقی از نفوذ ایران رنج میبرند و نشانه این نفوذ حضور گروههای مقاومت در عراق و نفوذ این گروهها در این کشور است. از همینجا عراق به جای اینکه طرف ثالثی در این نزاع باشد، از منظر واشنگتن خود به بخشی از این نزاع تبدیل میشود و به جای اینکه به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار بتواند عمل کند، به یک بازیگر تأثیرپذیر مبدل میگردد. در این راستا عراق از نگاه آمریکا خود متهم به جانبداری از ایران است و این در حالی است که یکی از بدیهیترین شرایط در انجام میانجیگری مقبولیت از سوی دو طرف است و عراق از داشتن این شرط برخوردار نیست.
یکی از چالشهای پیشروی عراق برای انجام میانجیگری
یکی از مهمترین چالشهای عراق در این زمینه هم داشتن ثبات و حفظ حاکمیت ملی به طور کامل است. در این زمینه نگاهی به وضعیت عراق در جنگ 12 روزه بد نیست. در این جنگ عراق از سوی رژیم صهیونیستی به مسیری برای بمباران هوایی علیه ایران تبدیل شده بود (منبع). همین امر هم بیش از پیش مسئله نیاز این کشور به تقویت پدافند هوایی را تقویت نمود. به نظر میرسد چنین کشوری که نتواند حاکمیت خود را حفظ نماید و نتواند کشورهای متجاوز به حاکمیت خود را حتی در سطح دیپلماتیک مورد بازخواست قرار دهد، احتمالا توانایی میانجیگری مؤثر را هم نخواهد داشت.
کما اینکه عراق از چالش ثبات در عرصه امنیتی هم همچنان رنج میبرد و در این راستا میتوان به موضوع جدید مطرح شده در عراق یعنی ورود 7 هزار زندانی داعشی از سوریه به این کشور اشاره داشت (منبع). این امر نه تنها برای عراق مشکلات اقتصادی به خاطر عدم گنجایش زندانها ایجاد میکند، بلکه مشکلات امنیتی هم در پی خواهد داشت زیرا این زندانیان به عوان یک بمب ساعتی هستند که احتمال انفجار را هر لحظه دارند. کما اینکه خود این موضوع فینفسه یک چالش دیگر در کنار چالش نزاع میان ایران و آمریکا برای عراق از نظر تأثیر تحولات منطقهای بر این کشور است.
در نتیجه همه این موارد بیان شده، باید گفت عراق با توجه به روابط سیاسی دولتمردان خود با کشورهای مختلف و موقعیت راهبردی این کشور، ظرفیتی بالقوه برای میانجیگری را دارد اما این ظرفیت زمانی میتواند بالفعل شود که بغداد بتواند حاکمیت ملی خود و استقلال خود را بهگونهای تقویت نماید که باعث نارضایتی هیچیک از شرکای خارجیاش نشود و این بدان معناست که شایسته است تا حل برخی چالشها با آمریکا هم بهگونهای نباشد که منجر به تیرگی روابط با ایران شود.
مطالعات عراق
