گزارش مطالعات عراق از بحران بنزین در عراق؛ صفهای طولانی و ناتوانی وزارت نفت در تأمین سوخت
عراق با وجود داشتن ذخایر عظیم نفتی و جایگاه دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، همچنان با بحران تأمین بنزین دستوپنجه نرم میکند. در روزهای اخیر، صفهای طولانی خودروها در مقابل پمپبنزینهای بغداد و استانهای مرکزی و جنوبی کشور تشکیل شده و دهها جایگاه سوخت نیز تعطیل شدهاند. این بحران تنها ۱۵ روز پس از فروکش کردن بحران قبلی رخ داده و شهروندان عراقی نسبت به تکرار ماهانه این معضل ابراز نارضایتی کردهاند.
وزارت نفت عراق علت اصلی این کمبود را «شکاف میان تولید و مصرف» عنوان کرده است. به گفته سلیم الرکابی، سخنگوی وزارت نفت، نیاز روزانه کشور به بنزین در فصل تابستان حدود ۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید داخلی روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر بوده و کسری روزانه به ۵ میلیون لیتر میرسد که باید از طریق واردات تأمین شود.
اما جنگ منطقهای و اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، فرآیند واردات را با مشکل جدی مواجه کرده است. الرکابی تأکید کرده که «رویدادهای منطقهای و درگیریهای جاری، چالشهای لجستیکی برای حرکت نفتکشها ایجاد کرده و ورود آنها به بنادر عراق را به تأخیر میاندازد». وزارت نفت تنها توانسته با یک نفتکش قرارداد واردات منعقد کند و فاصله بین تخلیه هر محموله تا رسیدن محموله بعدی حدود چهار روز است که در این مدت، ذخایر موجود پاسخگوی نیاز نیست.
شهروندان عراقی به شدت از این وضعیت انتقاد کردهاند. ابراهیم هاشم، شهروند بغدادی، به خبرگزاری فرانسه گفت: «غیرقابلقبول است که روزانه چندین میلیون بشکه نفت تولید کنیم اما بنزین کافی برای نیازهای روزانه خود نداشته باشیم». یکی دیگر از شهروندان به خبرگزاری السومریه گفت که مجبور شده بنزین را از بازار سیاه و با قیمت بالاتر تهیه کند، چرا که توانایی انتظار ساعتی در صفهای طولانی را ندارد.
وزارت نفت ضمن تأکید بر فعالیت پالایشگاهها با حداکثر ظرفیت، از شهروندان خواسته که «تنها به میزان نیاز خود سوخت خریداری کرده و از ازدحام مقابل جایگاهها خودداری کنند» و نسبت به شایعات هشدار داده است.
این بحران در حالی رخ میدهد که تولید نفت خام عراق از حدود ۴ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، به شدت کاهش یافته بود و اگرچه در ماه اوت به بیش از ۲.۲ میلیون بشکه در روز بهبود یافته، اما هنوز به سطح پیشین نرسیده است. تنگه هرمز که بیش از ۹۰ درصد درآمدهای بودجه عراق از طریق صادرات نفت از آن عبور میکند، همچنان با اختلال جدی مواجه است و ایران تنها به «تعدادی از نفتکشهای عراقی» اجازه عبور داده است.
وزیر نفت، باسم محمد خضیر، ضمن اطمینانبخشی به شهروندان درباره «موقتی بودن» این کمبود، وعده داده که محمولههای جدید به زودی وارد خواهد شد. با این حال، با توجه به تکرار مکرر این بحرانها، به نظر میرسد مشکل ساختاری در تأمین سوخت عراق عمیقتر از راهکارهای موقتی است و وابستگی شدید به واردات در کنار ناپایداری منطقهای، این کشور نفتی را با چالشی جدی مواجه کرده است.
