آشنایی با اقلیم کردستان – بخش اول: نمای کلی از اقلیم کردستان عراق – جغرافیا، مردم و جایگاه قانونی
اقلیم کردستان (به کردی: هەرێمی کوردستان) یک منطقه خودمختار در شمال جمهوری عراق است که به عنوان تنها اقلیم فدرال رسمی در ساختار سیاسی این کشور شناخته میشود. این اقلیم که در قانون اساسی عراق به رسمیت شناخته شده، دارای حکومت، پارلمان و نیروهای امنیتی مخصوص به خود است و روابط آن با دولت مرکزی بر پایه اصول فدرالیسم تعریف میشود.
جغرافیا و موقعیت
اقلیم کردستان با وسعتی حدود ۸۳,۶۴۳ کیلومتر مربع (معادل ۱۵ تا ۱۷ درصد خاک عراق)، در شمالیترین نقطه کشور واقع شده است. این منطقه از شمال با ترکیه، از شرق با ایران، از غرب با سوریه همسایه است و از جنوب به استانهای نینوا، کرکوک و صلاحالدین محدود میشود. عارضههای طبیعی چون رشته کوههای زاگرس و رودخانههای پرآب دجله و زاب، چشماندازی کوهستانی و سرسبز به این منطقه بخشیده که با بخش اعظم بیابانی عراق تفاوتی آشکار دارد. اقلیم کردستان امروزه از چهار استان اربیل (هولیر) به عنوان مرکز سیاسی، سلیمانیه، دهوک و حلبچه تشکیل شده است.
ترکیب جمعیتی
بر اساس برآوردهای نوامبر ۲۰۲۵، جمعیت اقلیم کردستان حدود ۶,۵ میلیون نفر است که اکثریت قریب به اتفاق آن را کردها با هویت زبانی و فرهنگی متمایز تشکیل میدهند. کردهای این منطقه به گویشهای اصلی سورانی (رایج در اربیل، سلیمانیه و حلبچه) و کرمانجی (رایج در دهوک) سخن میگویند. افزون بر کردها، اقلیتهای قومی و مذهبی متعددی شامل ترکمنها، آشوریها، کلدانیها، ارامنه و ایزدیها در این منطقه زندگی میکنند که هر یک دارای حقوق فرهنگی و کرسیهای اختصاصی در پارلمان اقلیم هستند.
جایگاه قانونی در عراق فدرال
پایه حقوقی موجودیت اقلیم کردستان به توافق ۱۱ مارس ۱۹۷۰ بین دولت عراق و رهبران کرد بازمیگردد که برای نخستین بار خودمختاری را به رسمیت شناخت. اما تولد واقعی اقلیم به عنوان یک نهاد خودگردان، به ۲۶ اکتبر ۱۹۹۱ مربوط میشود؛ زمانی که در پی خروج نیروهای دولتی از سه استان شمالی، کردستان عملاً به خودمختاری دست یافت. با تصویب قانون اساسی جدید عراق در سال ۲۰۰۵، این جایگاه به صورت رسمی و قانونی تثبیت شد. ماده ۱۱۷ قانون اساسی، اقلیم کردستان را به همراه هر اقلیم احتمالی دیگر، بخشی از عراق فدرال معرفی میکند. از این رو، اقلیم ضمن برخورداری از نهادهای مستقل (ریاست اقلیم، کابینه و پارلمان با ۱۰۰ کرسی)، بخشی جداییناپذیر از جمهوری عراق محسوب میشود و نمایندگانی نیز در پارلمان ملی در بغداد دارد.
نمادها
اقلیم کردستان دارای نمادهای رسمی خاص خود از جمله پرچم (با رنگهای سرخ، سفید و سبز و نماد خورشید) و سرود ملی (ئەی ڕەقیب/ای وطن) است که در مراسمهای رسمی منطقه استفاده میشوند.
