بخش پایانی: وضعیت کنونی ناوگان هوایی عراق؛ جنگندهها، موشکها و سامانههای پدافندی (۲۰۲۶)
نیروی هوایی عراق در آستانه یک تحول راهبردی بزرگ قرار دارد. پس از دو دهه بازسازی، این نیرو امروز با ترکیبی از تجهیزات شرقی و غربی، آرایشی پیچیده اما رو به نوسازی را تجربه میکند. بر اساس جدیدترین آمار (۲۰۲۶)، نیروی هوایی عراق مجموعاً ۱۷۵ فروند هواگرد فعال دارد . از این تعداد، حدود ۵۳ فروند جنگنده و هواگرد تهاجمی هستند که هسته اصلی توان رزمی را تشکیل میدهند .
۱. ناوگان جنگندهها و هواگردهای تهاجمی
مهمترین دارایی تهاجمی عراق، ۳۴ فروند اف-۱۶ آیکیو (F-16IQ) شامل ۲۸ فروند تکسرنشین و ۶ فروند دو سرنشین است . با این حال، این جنگندهها نسخههای سادهشده (downgraded) مخصوص عراق هستند که فاقد توانایی استفاده از موشکهای مدرن هوابههوا مانند AIM-120 و AIM-9X میباشند و محدود به موشکهای قدیمی AIM-7 اسپارو و AIM-9L/M هستند . در کنار اف-۱۶ها، ۱۴ فروند سوخو-۲۵ (Su-25) روسی به عنوان هواگرد پشتیبانی نزدیک (CAS) فعالیت میکنند و در نبرد با داعش نقش مؤثری ایفا کردهاند . همچنین ۹ فروند ال-۱۵۹ آلکا (L-159A) ساخت جمهوری چک برای مأموریتهای تهاجمی سبک به کار گرفته میشوند .
۲. قرارداد راهبردی خرید رافال اف-۴ (Rafale F4)
مهمترین تحول در سال ۲۰۲۶، نهاییشدن قرارداد خرید ۱۴ فروند داسو رافال اف-۴ (Dassault Rafale F4) از فرانسه است . بر اساس گزارشهای تأییدشده در فوریه ۲۰۲۶، مذاکرات که از سال ۲۰۲۲ آغاز شده بود، به مراحل نهایی رسیده و امضای قرارداد در نیمه اول ۲۰۲۶ انتظار میرود . این قرارداد شامل ۱۰ فروند رافال سی (Rafale C) تکسرنشین و ۴ فروند رافال بی (Rafale B) دو سرنشین، همه با جدیدترین استاندارد F4 خواهد بود .
رافال F4 مجهز به رادار آرایهفازی RBE2 AESA، سامانه جنگ الکترونیک پیشرفته SPECTRA و توانایی حمل موشکهای دوربرد Meteor و MICA NG است که برتری هوایی بیسابقهای نسبت به اف-۱۶های کنونی ایجاد میکند . خلبانان عراقی طی سالهای عملیات مشترک با فرانسه در چارچوب عملیات شامال (Opération Chammal) با برتری این جنگنده آشنا شدهاند . هدف اصلی این خرید، بازدارندگی مؤثر در برابر نفوذ مکرر جنگندههای اسرائیلی و ایرانی به حریم هوایی عراق اعلام شده است .
۳. ناوگان پشتیبانی، ترابری و آموزشی
عراق دارای ۶ فروند سی-۱۳۰جی هرکولس (C-130J) و ۶ فروند آنتونوف-۳۲ (An-32B) برای ترابری تاکتیکی است . در بخش آموزشی، ۲۴ فروند تی-۵۰ آیکیو (T-50IQ) از کره جنوبی به عنوان هواپیمای آموزشی پیشرفته و تهاجمی سبک فعالیت میکنند . همچنین ۱۵ فروند تی-۶ای (T-6A) و ۱۹ فروند لاستا ۹۵ (Lasta 95) برای آموزش مقدماتی به کار گرفته میشوند .
۴. سامانههای پدافند هوایی
پس از سالها غفلت، عراق سرانجام گام جدی برای بازسازی پدافند هوایی خود برداشته است. مهمترین دستاورد، قرارداد ۲.۸ میلیارد دلاری با کره جنوبی برای خرید ۸ سامانه پدافندی KM-SAM (چئونگونگ-۲) است که تحویل آنها از اوایل ۲۰۲۶ آغاز شده است . این سامانه میانبرد قادر به رهگیری هواپیما، موشکهای کروز و تهدیدات بالستیک تا برد ۴۰-۵۰ کیلومتر است . در کنار آن، سامانههای کوتاهبرد روسی پانتسیر-اس۱ (Pantsir-S1) و رادارهای پیشرفته فرانسوی Ground Master نیز در حال تکمیل شبکه پدافندی هستند .
۵. چالشها و چشمانداز آینده
نیروی هوایی عراق با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم میکند: نرخ آمادگی پایین (برآورد ۵۰ تا ۷۰ درصد برای اف-۱۶ها) به دلیل کمبود قطعات یدکی ، ضعف در زنجیره تأمین و تعمیرات، و وابستگی به چندین تأمینکننده مختلف (آمریکا، روسیه، فرانسه، کره جنوبی) که یکپارچگی ناوگان را دشوار ساخته است . با این حال، کارشناسان معتقدند که اگر قرارداد رافال و سامانههای KM-SAM با موفقیت اجرایی شوند، عراق برای اولین بار پس از ۱۹۹۱ به توانایی بازدارندگی مؤثر در برابر نفوذهای هوایی دست خواهد یافت . رتبه کنونی نیروی هوایی عراق در میان ۱۲۹ کشور جهان، ۹۹ است . با ورود رافالها، انتظار میرود این رتبه در سالهای آینده بهبود چشمگیری یابد.
