بازگشت «هفته مد بغداد» پس از پنج سال وقفه: لباس به عنوان بیانیه هویت و مدنیت

پس از پنج سال سکوت، سالن رشید بغداد شب گذشته (۲۹ اکتبر ۲۰۲۶) بار دیگر میزبان نورافکن‌ها، پارچه‌های فاخر و گام‌های مدل‌هایی بود که از انبار، موصل، دیوانیه و نجف آمده بودند. پنجمین دوره «هفته مد بغداد» (Baghdad Fashion Week) نه یک نمایش تجاری صرف، بلکه تلاشی آگاهانه برای بازپس‌گیری تصویر «عراق مدنی» از دل سال‌ها جنگ، بحران و انقطاع بود. این رویداد اما در سکوت کامل برگزار نشد؛ صدای مخالفت‌های اجتماعی و پرسش‌های بنیادین درباره جایگاه هنر و لباس بومی عراقی و مسئله‌ی حاکمیتی فرهنگی غربی بر پوشش‌ها، در جامعه‌ای که هنوز زخم‌های خشونت را التیام نداده، بخشی جدایی‌ناپذیر از این بازگشت است.

یک: ابعاد و ساختار رویداد

پنجمین دوره هفته مد بغداد، شب گذشته در هتل الرشید پایتخت با حضور گسترده طراحان، مدل‌ها، چهره‌های دیپلماتیک و رسانه‌ها افتتاح شد . بنیان‌گذار این رویداد، سنان کامل العزاوی، آن را «بزرگ‌ترین نمایش مد در پنج فصل اخیر» توصیف کرد که با مشارکت ۱۹ مدل عراقی و یک مدل لبنانی همراه بود و در آن جلوه‌های فولکلوریک از محیط‌های مختلف استان‌های عراق به نمایش درآمد .

بر اساس گزارش‌ها، این دوره میزبان حدود ۲۰ طراح از لبنان و طراحان عراقی از استان‌های مختلف از جمله الانبار، موصل، دیوانیه، نجف و بغداد بود . مجموعه ارائه‌شده شامل ۱۵ طراحی از لباس‌های فاخر (Haute Couture) و لباس عروس بود که ترکیبی از عناصر سنتی و سبک مدرن را به نمایش می‌گذاشت . نکته قابل توجه، حضور پررنگ طراحان جوان و زنان در این دوره بود که برگزارکنندگان آن را نشانه‌ای از «چهره متکثر و پویای طراحی عراقی» دانستن.

دو: پیام سیاسی-فرهنگی؛ «عراق مدنی است»

سنان کامل، مدیر این رویداد، پیام اصلی را صریح اعلام کرد: «عراق یک کشور مدنی است. هنر و مد، تصویر تمدنی واقعی این کشور را بازتاب می‌دهند» . این جمله را باید در بستر گفتمانی خاص عراق تفسیر کرد. پس از سال‌ها تسلط گفتمان امنیتی و نظامی بر فضای عمومی—از جنگ با داعش تا تنش‌های سیاسی و اقتصادی—رویدادهایی مانند هفته مد، تلاشی برای احیای «عراق به عنوان یک موجودیت فرهنگی» است، نه صرفاً یک میدان نزاع قدرت.

این پیام در سطح دیپلماتیک نیز بازتاب یافت. به گفته برگزارکنندگان، نخبگان نمایندگی‌های دیپلماتیک عربی و خارجی، چهره‌های مشهور، تولیدکنندگان محتوا و رسانه‌ها در این رویداد حضور داشتند . این ترکیب—طراحان محلی از یک سو و دیپلمات‌ها از سوی دیگر—نشان می‌دهد که هفته مد بغداد نه تنها یک رویداد هنری، بلکه ابزاری برای «دیپلماسی فرهنگی» و ارائه تصویری متفاوت از عراق به جهان است.

سه: چالش‌ها و جدل اجتماعی؛ هنر در برابر سنت

با این حال، بازگشت هفته مد بغداد بدون تنش نبود. نورس احسان، یکی از مدل‌های حاضر در این رویداد، به شکاف موجود در جامعه عراق اذعان کرد: «ما در کشوری زندگی می‌کنیم که دیدگاه‌های متعدد و متضادی در آن وجود دارد. طبیعی است که برخی از این پروژه حمایت کنند و در مقابل، برخی مخالف باشند و آن را رویدادی بی‌اهمیت بدانند» .

این شکاف، ریشه در ساختار اجتماعی عراق دارد. از یک سو، بخشی از جامعه—به ویژه نسل جوان شهری—هفته مد را نمادی از بازگشت حیات مدنی، فرصت‌های شغلی و تعامل با جهان می‌داند. از سوی دیگر، جریان‌های محافظه‌کار و مذهبی، چنین رویدادهایی را در تضاد با ارزش‌های سنتی یا اولویت‌های اقتصادی-امنیتی کشور تلقی می‌کنند. برگزارکنندگان اما این جدل را به رسمیت می‌شناسند و بر تداوم کار تأکید دارند. نورس احسان افزود: «با گذشت زمان ثابت خواهیم کرد که بغداد شایسته برگزاری نمایش‌های مد و وجود خانه‌های مد سطح بالا است.

چهار: زمینه‌های ساختاری و چشم‌انداز

هفته مد بغداد پیش از این نیز در ماه مارس ۲۰۲۶ با امضای یادداشت تفاهمی میان «خانه عراقی مد» و «سازمان بغداد برای هنر و فرهنگ» و با حمایت وزارت فرهنگ، برنامه‌ریزی شده بود . اما برگزاری آن در پایان اکتبر نشان می‌دهد که مسیر اجرایی این رویداد، بیش از آنکه تابع یک برنامه‌ریزی بلندمدت باشد، نتیجه تلاش مستمر برگزارکنندگان خصوصی و پیگیری شخصی آن‌ها بوده است.

سنان کامل اعلام کرد که امیدوار است دوره بعدی در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۷ برگزار شود . تحقق این وعده، به چند عامل بستگی دارد: نخست، تداوم حمایت نهادهای دولتی و امنیتی که برگزاری چنین رویدادهایی را در شرایط حساس منطقه‌ای ممکن می‌کنند. دوم، جلب مشارکت پایدار طراحان خارجی—به ویژه از لبنان که در این دوره حضور پررنگی داشت. سوم، و مهم‌تر از همه، مدیریت شکاف اجتماعی: اگر هفته مد نتواند مخاطبان محافظه‌کار را دست‌کم به سکوت وادار کند یا نتواند نگرانی‌های اقتصادی را در نظر بگیرد، هر دوره بعدی با چالش‌های بیشتری روبه‌رو خواهد شد.

نتیجه‌گیری

بازگشت هفته مد بغداد پس از پنج سال، بیش از یک رویداد هنری است. این رویداد، آزمونی برای سنجش ظرفیت جامعه عراق در مدیریت تنوع—تنوع سلیقه، تنوع نگرش و تنوع اولویت‌ها—است. برگزارکنندگان آن پیام «عراق مدنی» را برافراشته‌اند؛ اما مدنیت واقعی زمانی محقق می‌شود که این صدا در کنار صداهای مخالف نیز شنیده شود، نه به جای آن‌ها. هفته مد بغداد، اگر بتواند از یک «نمایش نمادین» به یک «نهاد فرهنگی پایدار» تبدیل شود، می‌تواند سهمی هرچند کوچک در بازسازی بافت اجتماعی و اعتماد عمومی عراق داشته باشد. اما این مسیر، به اندازه طراحی‌های روی صحنه، ظرافت و حوصله می‌طلبد.