ترس از بازگشت داعش در کرکوک و الحویجه پس از سه حمله در یک هفته
مقدمه
تنها چند روز پس از اعلام رسمی پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، مناطق الحویجه و اطراف کرکوک شاهد سه حمله مسلحانه پیاپی بودند که نگرانی‌ها درباره بازگشت داعش را به‌شدت افزایش داد. این حملات، که اولین موارد ثبت‌شده پس از خروج کامل نیروهای آمریکایی به شمار می‌روند، پرسش‌های جدی درباره توانایی نیروهای عراقی در پر کردن خلأ امنیتی برجای‌مانده مطرح کرده‌اند.
جزئیات حملات: از کمین تا هدف قرار دادن کانال‌های حرارتی
نخستین حمله روز دوشنبه ۵ اکتبر به موضع گردان سوم تیپ نهم پلیس فدرال در منطقه البرغلیه–الدنادیش در الحویجه، حدود ۷۰ کیلومتری جنوب غربی کرکوک، انجام شد. مهاجمان با استفاده از مسلسل‌های نیمه‌خودکار و آتش قناصه، یک پلیس به نام بکر ماجد محمد را به شهادت رساندند و چهار تن دیگر را زخمی کردند . این حمله اولین عملیات داعش علیه نیروهای امنیتی عراق از زمان خروج نیروهای آمریکایی بود که داعش مسئولیت آن را نیز بر عهده گرفت .
روز بعد، ۶ اکتبر، گردان دوم تیپ ۶۱ حشد الشعبی در همان روستای البرغلیه هدف حمله مشابهی قرار گرفت. در این حمله، یک قناص کانال حرارتی نصب‌شده در موضع نظامی را از کار انداخت . بر اساس گزارش‌ها، چندین کانال حرارتی دیگر نیز در جریان این حملات تخریب شدند .
واکنش امنیتی: منع آمدوشد و محدودیت تردد
در پی این حملات، فرماندهی پلیس فدرال عراق منع آمدوشد شبانه‌ای از ساعت ۶ عصر تا ۶ صبح در قضای الحویجه و روستاهای اطراف—هور السفن، عریشه، الرمانه، حلاوه و البرغلیه—اعمال کرد . در چارچوب این محدودیت‌ها، تردد خودروها و موتورسیکلت‌ها به‌طور کامل ممنوع شد و موتورسیکلت‌های باری تنها در موارد ضروری و با مجوز رسمی اجازه عبور یافتند .
نیروهای امنیتی همچنین تدابیر شدیدی در مزارع و روستاهای نزدیک به مواضع پلیس فدرال اعمال کردند و حرکت کشاورزانی که زمین‌هایشان در نزدیکی این مواضع قرار دارد، به دلایل امنیتی محدود شد .
تحلیل امنیتی: خلأ ۵۰۰ کیلومتری و خلا رصد هوایی
صلاح الفیلي، کارشناس امنیتی، در تحلیل این تحولات می‌گوید خلأ امنیتی میان نیروهای پیشمرگه و ارتش عراق از شمال کرکوک تا دیالی امتداد دارد؛ نوار خالی که «عرض آن ۲۵ کیلومتر و طول آن بیش از ۵۰۰ کیلومتر مربع» است . او تأکید می‌کند که ائتلاف بین‌المللی نقش برجسته‌ای در رصد این نوار از طریق توان اطلاعاتی، رهگیری ارتباطات، مراقبت هوایی، پهپادها و ماهواره‌ها ایفا می‌کرد—توانمندی‌هایی که اکنون عراق به‌تنهایی از آن‌ها برخوردار نیست .
مازن غریب، عضو کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان، نیز با اشاره به شکاف ۱۷۰ کیلومتری میان سرگران، داقوق و طوز خورماتو در کرکوک، می‌گوید: «مسلحان داعش فقط از جنگنده‌های آمریکایی و فرانسوی می‌ترسیدند، چون در ارتفاع بالا و بی‌صدا پرواز می‌کردند. اما هواپیماهای عراقی در ارتفاع پایین و پرصدا پرواز می‌کنند و مسلحان به‌راحتی آن‌ها را شناسایی کرده و پنهان می‌شوند» .
تقلیل رسمی تهدید در برابر نگرانی میدانی
در حالی که مقامات امنیتی عراق می‌کوشند دامنه تهدید را کوچک نشان دهند، ساکنان محلی از «تحرکات محسوس» داعش می‌گویند. فرمان محمد، یکی از ساکنان کرکوک، با اشاره به حادثه‌ای که به کشته شدن دو کودک در ناحیه پردی منجر شد، خواستار «مداخله سریع ارتش برای پر کردن خلأهای امنیتی» شده است . سالم العبیدی، یکی از ساکنان الحویجه، نیز هشدار می‌دهد که «برخی خلايا نائمة یا عناصر باقی‌مانده از دوره‌های تاریک حضور داعش، در کمین فرصت هستند» و خواستار «هوشیاری امنیتی شدید و عملیات پیشدستانه» شده است .
در سطح رسمی، سرتیپ سعد معن، رئیس خلیة الإعلام الأمنی، این حملات را «محدود و با هدف روانی و رسانه‌ای» توصیف می‌کند و می‌گوید داعش «به‌دنبال نمایش وجود خود است، نه بازگشت به مرحله کنترل زمین» . تحلیلگران نیز با این ارزیابی همسو هستند که داعش «دیگر تهدیدی برای امنیت ملی عراق به‌شمار نمی‌رود» و توانایی‌هایش «محدود به اعزام واحدهای کوچک مسلح در مناطق پراکنده» است .
جمع‌بندی: آزمون واقعی آغاز شده است
سه حمله در یک هفته، آن هم درست پس از خروج نیروهای آمریکایی، نشان می‌دهد که داعش در حال «آزمایش» مرحله پس از ائتلاف است. این گروه دیگر توانایی تصرف شهرها و مناطق وسیع را ندارد، اما می‌تواند با حملات کوچک، نیروهای امنیتی را فرسوده کند و فضای روانی جامعه را متشنج سازد. خطر اصلی، نه بازگشت به سناریوی ۲۰۱۴، بلکه «تبدیل شدن به یک تهدید مستدام» است که ثبات را فرسایش می‌دهد. توانایی عراق در مقابله با این تهدید، به پر کردن خلأهای امنیتی، تقویت توان اطلاعاتی و رصد هوایی، و تداوم هماهنگی میان ارتش، پلیس فدرال، حشد الشعبی و پیشمرگه بستگی دارد—هماهنگی‌ای که هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.
