پروژه مخفی «پاناما» و جنگ خاموش آمریکا برای تسلط بر حافظه جهان
غیث العبیدی
مقدمه
در سال ۲۰۲۴، اسناد قضایی آمریکایی از خطرناک‌ترین اسرار شرکت «آنتروپیک» آمریکا پرده برداشتند؛ یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های هوش مصنوعی جهان و توسعه‌دهنده واقعی مدل «کلود». این شرکت پروژه‌ای با نام «پروژه پاناما» را اداره می‌کرد. در یک سند داخلی، شرکت این پروژه را با یک جمله هولناک توصیف کرده بود: «تلاش برای اسکن همه کتاب‌های جهان به شیوه‌ای تخریبی.»
این پروژه بر خرید میلیون‌ها کتاب دست‌دوم از بازارهای اروپا و آمریکا، ارسال آن‌ها به کارخانه‌های اسکن مصنوعی، جدا کردن جلدها، فشردن آن‌ها با یک دستگاه پرس هیدرولیک به نام «گیوتین کتاب»، و سپس اسکن نوری آن‌ها در چند دقیقه استوار است. پس از آن، کاغذها نابود و بازیافت می‌شوند.
شرکت در یک مکاتبه داخلی نوشته بود: «نمی‌خواهیم کسی بداند ما روی این کار کار می‌کنیم.»
چرا آمریکا کتاب‌ها را می‌بُرد؟
پس از سال ۲۰۲۲، اینترنت از متون نوشته‌شده توسط خود هوش مصنوعی پر شد. اگر یک هوش مصنوعی جدید بر روی متون نوشته‌شده توسط هوش مصنوعی قدیمی آموزش ببیند، مدل فرو می‌ریزد و احمق می‌شود؛ پدیده‌ای که متخصصان به‌خوبی آن را می‌شناسند.
تنها راه‌حل، بازگشت به آخرین منابع «خالص» است؛ منابعی که یک انسان واقعی نوشته و مراحل متعددی مانند بازبینی، ویرایش و تنقیح را طی کرده است. کتاب کاغذی چاپ‌شده پیش از سال ۲۰۲۲، همان «منبع خالص» مورد نظر است.
به نظر می‌رسد کتاب کاغذی به «طلای جدید» تبدیل شده است. شرکت آن را یکی از باکیفیت‌ترین و خالص‌ترین منابع برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی می‌داند؛ حتی بهتر از خود ویکی‌پدیا. نابودسازی، ده برابر سریع‌تر از اسکن محافظه‌کارانه است. و در مسابقه هوش مصنوعی، هر کس اول برسد، حکومت می‌کند.
چگونه آمریکا از این پروژه محافظت می‌کند؟
پروژه پاناما تنها در آمریکا می‌تواند کار کند، زیرا قانون آمریکا از آن محافظت می‌کند. در ژوئن ۲۰۲۵، یک قاضی فدرال آمریکایی حکم داد که هر کس کتابی را بخرد، حق دارد پس از اسکن آن را نابود کند و آموزش هوش مصنوعی بر کتاب‌ها «استفاده منصفانه و مشروع» است. با این حکم، خرید کتاب و پاره کردن آن قانونی شد، در حالی که دانلود همان کتاب از اینترنت، «دزدی دیجیتال» محسوب می‌شود.
این یک قانون بی‌طرف نیست، بلکه یک راهبرد شناختی آمریکاست که در را برای شرکت‌هایش به منظور جمع‌آوری داده‌های جهان باز می‌کند و آن را بر روی رقبایش می‌بندد.
جنگ خاموش – دو پروژه آمریکایی با یک نام
نکته خطرناک این است که آمریکا یک پروژه پاناما اداره نمی‌کند، بلکه دو پروژه با همان نام را همزمان پیش می‌برد.
۱. پروژه پاناما مخفی: پروژه شرکت آنتروپیک است و هدف آن اسکن همه کتاب‌ها و تبدیل آن‌ها به داده است. این همان جنگ علیه حافظه جهان است.
۲. پروژه پاناما رسمی: وزارت خارجه آمریکا آن را در دسامبر ۲۰۲۵ راه‌اندازی کرد. هدف آن، ساخت یک پلتفرم برای مستندسازی و تسریع محموله‌های تراشه‌ها و فلزات ویژه هوش مصنوعی از طریق کانال پاناما است.
رابطه میان این دو، جوهر راهبرد شناختی آمریکاست. پروژه مخفی بر تأمین نرم‌افزار و دانش استوار است، در حالی که پروژه رسمی، سخت‌افزار و تراشه‌ها را تأمین می‌کند. دانش و تراشه، نفت قرن جدید هستند.
هر دو پروژه نام «پاناما» را یدک می‌کشند، زیرا پاناما در تاریخ، نماد تسلط بر گذرگاه‌های جهانی بوده است. در قرن گذشته، آمریکا تجارت نفت را از طریق کانال پاناما کنترل می‌کرد. امروز، تجارت هوش مصنوعی را از همان کانال کنترل می‌کند؛ یک بار با داده‌ها و یک بار با تراشه‌ها.
تسلط بر حافظه جهان به چه معناست؟
این استعمار جدید جهان است، اما هزاران بار خطرناک‌تر از استعمار قدیم. در استعمار قدیم، بریتانیا همان کتاب را از قاهره و بغداد به لندن منتقل می‌کرد و آن کتاب بدون هیچ تغییری در آنجا می‌ماند.
در استعمار جدید، آمریکا کتاب را منتقل نمی‌کند، بلکه محتوای آن را به سروری در کالیفرنیا منتقل کرده و سپس کتاب اصلی را نابود می‌کند. کتاب برای همیشه از بین می‌رود و تنها آمریکا اطلاعات آن را در اختیار دارد. و معلوم است که هر کس اطلاعات را در اختیار داشته باشد، تفسیر آن را نیز در اختیار دارد.
اگر ۹۰ درصد کتاب‌هایی که گیوتین آمریکایی آن‌ها را بریده، کتاب‌های عربی باشند، هوش مصنوعی‌ای که فردا بر جهان حکومت می‌کند، به تاریخ، دین و تمدن عرب و مسلمانان با نگاه غربی پاسخ خواهد داد. او با آنچه ما نوشته‌ایم پاسخ نخواهد داد، بلکه با آنچه خودش درباره ما خوانده است، پاسخ می‌دهد.
نتیجه‌گیری
پروژه مخفی پاناما به‌روشنی به ما می‌گوید که جنگ آینده بر سر مالکیت زمین نیست، بلکه بر سر مالکیت حافظه زمین است.
کشورهایی که کتاب‌های خود را با دست خود دیجیتالی نکرده‌اند، دیگری آن‌ها را با گیوتین خود و بر خلاف میلشان دیجیتالی خواهد کرد. در آن زمان، نه کتاب را در اختیار خواهند داشت و نه حق روایت داستان آن را. و هر کس حافظه‌اش را محافظت نکند، دیگری داستان او را به جای او روایت خواهد کرد.
