از کشتار حدیثه تا سیاست فشار اقتصادی؛ روایت یک الگوی تکراری
مطالعات عراق
مقدمه
بیست سال از فاجعه حدیثه میگذرد، اما زخم آن هنوز بر پیکر عراق تازه است. در ۱۹ نوامبر ۲۰۰۵، تفنگداران دریایی آمریکا پس از رخدادِ انفجار یک بمب کنار جادهای که منجر به کشته شدن یکی از همرزمانشان شد، بهقصد انتقام و بدون شناسایی عاملین، به سه خانه در شهر حدیثه یورش بردند و ۲۴ غیرنظامی عراقی را به قتل رساندند . در میان قربانیان، چهار زن و شش کودک دیده میشوند و تنها یک دختر ۱۳ ساله به نام صفا با تظاهر به مرگ زنده میماند .
جنایت بدون مجازات
تحقیقات بیبیسی نشان داده که دو تن از تفنگداران دریایی که هرگز محاکمه نشدند، عاملان اصلی قتل خانواده صفا بودهاند . در اعترافاتی که اخیراً فاش شده، یکی از آن سربازان میگوید: «کودکان را در اتاق دیدم، آموزش دیده بودم که دو تیر به سینه و دو تیر به سر شلیک کنم و من از آموزش خود پیروی کردم» .
ژنرال الدون بارگویل در گزارش خود در سال ۲۰۰۶ به این نتیجه رسید که تفنگداران دریایی آمریکا «جان عراقیها را بیارزش میدانستند» و معتقد بودند «مرگ آنها بهای انجام کار است» . طولانیترین تحقیقات جنایات جنگی در تاریخ جنگ عراق، هیچ محکومیت مؤثری در پی نداشت و تنها یک سرباز به اتهام «ترک وظیفه» محکوم شد که مجازاتی «بیشتر شبیه یک برگ جریمه رانندگی» بود .
از گلوله تا دلار؛ ادامه همان الگو
امروز واشنگتن با تغییر ابزار، همان نگاه را در سیاست اقتصادی خود علیه عراق به کار گرفته است. وزارت خزانهداری آمریکا در اواخر فوریه ۲۰۲۶ با توقف ارسال محمولههای دلار به عراق (که از درآمدهای نفتی این کشور در فدرال رزرو نیویورک تأمین میشود)، عملاً اقتصاد وابسته عراق را گروگان گرفته است .
عراق که بیش از ۹۰ درصد درآمد بودجه خود را از صادرات نفت تأمین میکند، در شرایطی که صادراتش به دلیل جنگ منطقهای تقریباً متوقف شده بود، با فشار مضاعفی روبرو شد . واشنگتن با توقف ارسال محمولهای به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار و تعلیق همکاریهای امنیتی، از بغداد خواست تا جلوی دسترسی گروههای مسلح به دلار را بگیرد و نفوذ ایران را کاهش دهد .
خط قرمزهای جدید برای نخستوزیر
در مقابل، علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، برای ازسرگیری محمولههای دلار و جلب حمایت واشنگتن، متعهد شده است که اقداماتی برای جلوگیری از دسترسی ایران و گروههای نزدیک به آن به دلار از طریق صرافیهای عراقی و همچنین متوقف کردن پرداخت حقوق اعضای این گروهها انجام دهد .
با این حال، تحلیلگران معتقدند که این خواستههای آمریکا با خطرات سیاسی جدی برای الزیدی همراه است، چراکه نخستوزیران پیشین عراق نیز موفقیت چندانی در مقابله با گروههای مسلح قدرتمند (که نفوذ قابلتوجهی در پارلمان دارند) نداشتهاند .
الگویی از بیعدالتی
از کشتار حدیثه تا فشار اقتصادی امروز، یک الگوی ثابت قابل تشخیص است: نگاه ابزاری واشنگتن به عراق، که در آن منافع ژئوپلیتیکی و امنیتی آمریکا بر هرگونه ملاحظات انسانی یا حقوقی اولویت دارد. همانطور که در سال ۲۰۰۵ جان عراقیها «بهای انجام کار» تلقی میشد، امروز نیز امنیت اقتصادی و معیشت میلیونها عراقی در گرو تصمیماتی قرار گرفته که در واشنگتن اتخاذ میشود.
صفا، بازمانده کشتار حدیثه، پس از ۲۰ سال میگوید: «نزدیک به ۲۰ سال است که آنها محاکمه نشدهاند. این خودش یک جنایت واقعی است» . درسی که تاریخ حدیثه به ما میدهد این است که تا زمانی که چنین رفتارهایی بدون پاسخگویی باقی بمانند، الگوی بیعدالتی در اشکال مختلف ادامه خواهد یافت.
