در جرف الصخر چه خبر است؟ / گزارشی از وضعیت این منطقه جنجالی از عراق
منطقه جرف الصخر که در جنوب بغداد و در مرز استانهای بابل و کربلا قرار دارد، یکی از حساسترین مناطق امنیتی عراق محسوب میشود. این منطقه که در جریان جنگ با داعش به عنوان یکی از پایگاههای مهم این گروه شناخته میشد، پس از آزادسازی در سال ۲۰۱۴، عملاً تحت کنترل کامل گروههای مسلح نزدیک به ایران، به ویژه کتائب حزب الله، درآمد.
۱. وضعیت امنیتی و نظامی:
-
منطقه ممنوعه: جرف الصخر عملاً به یک منطقه نظامی-امنیتی بسته تبدیل شده است. بر اساس اخبار منتشرشده، حتی مقامات عالیرتبه عراقی، از جمله نخستوزیر، اعضای پارلمان و فرماندهان ارشد نظامی، تاکنون موفق به ورود و بازدید از این منطقه نشدهاند.
-
وتوی ایران: بسیاری از تحلیلها و گزارشهای خبرگزاریها به ویژه خبرگزاریهای ضد ایرانی حاکی از وجود یک «وتوی ایرانی» برای جلوگیری از ورود نیروهای دولتی به این منطقه است. این وتو با استقرار مستشاران نظامی ایران، وجود انبارهای تسلیحات پیشرفته (از جمله موشکهای بالیستیک و پهپادها)، و تأسیسات زیرزمینی در جرف الصخر مرتبط دانسته میشود.
-
قدرت نظامی: این منطقه به عنوان یک پایگاه لجستیکی و نظامی مهم برای گروههای مسلح، دارای پدافند هوایی، تونلهای زیرزمینی و کارگاههای تولید تسلیحات، به ویژه پهپادها، است. تصاویر ماهوارهای و گزارشهای اطلاعاتی غرب، همواره بر انباشت تسلیحات پیشرفته در این منطقه تأکید داشتهاند.
۲. وضعیت انسانی و جمعیتی:
-
تغییر جمعیتی: جرف الصخر که پیش از سال ۲۰۱۴ عمدتاً توسط عشایر سنی و شیعه (به ویژه عشیره جنابین) سکونت داشت، پس از آزادسازی، به طور کامل تخلیه شده است. تخمین زده میشود که بیش از ۱۰ هزار خانواده (حدود ۴۰ هزار نفر) از این منطقه کوچانده و منتقل شدهاند.
-
بازگشت ممنوع: با وجود اینکه بسیاری از ساکنان اصلی، به ویژه اعضای عشیره جنابین، موفق به اثبات بیگناهی خود از طریق فرآیندهای غربالگری امنیتی شدهاند، اما همچنان اجازه بازگشت به خانههای خود را ندارند. این موضوع به یکی از مهمترین دلایل نارضایتی و اعتراضات علیه دولت مرکزی تبدیل شده است.
۳. ابعاد سیاسی و حقوقی:
-
تضاد با قانون اساسی: وضعیت جرف الصخر به عنوان یک منطقه نظامی خارج از کنترل دولت، با روح قانون اساسی عراق که بر حاکمیت کامل دولت بر تمامی اراضی کشور تأکید دارد، در تناقض است.
-
پرونده حقوقی: پرونده جرف الصخر همچنان در محافل حقوقی و سیاسی عراق باز است و گروههای مختلفی خواستار شفافسازی در مورد وضعیت ساکنان آواره و بازگشت آنها شدهاند. درخواستها برای تشکیل کمیتههای تحقیق و بازرسی از این منطقه بارها مطرح شده، اما تاکنون بینتیجه مانده است.
۴. تأثیر بر امنیت ملی و روابط خارجی عراق:
-
تهدید برای حاکمیت: وجود یک منطقه خارج از کنترل دولت در قلب عراق، به عنوان یک تهدید جدی برای حاکمیت ملی و تمامیت ارضی این کشور محسوب میشود.
-
فشارهای بینالمللی: کشورهای غربی، به ویژه ایالات متحده، بارها بر لزوم انحلال این پایگاهها و بازگرداندن کنترل آنها به دولت مرکزی تأکید کردهاند و این موضوع را به عنوان یکی از شروط اصلی برای ادامه همکاریهای امنیتی و اقتصادی با عراق مطرح میکنند.
در نهایت
منطقه جرف الصخر به عنوان نماد بارز چالشهای عراق در زمینه حاکمیت ملی و کنترل بر سلاحهای خارج از چارچوب دولت، به یکی از مهمترین پروندههای امنیتی و سیاسی این کشور تبدیل شده است. با نزدیک شدن به ضربالاجل ۳۰ سپتامبر، انتظار میرود که فشارها بر دولت عراق برای حل و فصل این پرونده و بازگرداندن ساکنان اصلی به منطقه، افزایش یابد. با این حال، به نظر میرسد که با توجه به نفوذ عمیق گروههای مسلح در این منطقه و حمایتهای خارجی از آنها، راهحل این بحران پیچیده و نیازمند مذاکرات سیاسی و امنیتی گستردهای خواهد بود.
