اگر اراضی عراق برای عملیاتی به کار میرود که در خدمت بغداد نیست، پس معنای: عراقِ بیطرف چیست؟
قاسم سلمان العبودی
بیطرفی عراق با بیانیههای سیاسی کامل نمیشود، بلکه نیازمند حفاظت از حاکمیت و جلوگیری از استفاده از سرزمین، حریم هوایی و تأسیسات نظامی برای هدف قرار دادن همسایگان، و تدوین سیاستی منطقهای و مستقل است که میان منافع ملی و روابط راهبردی توازن برقرار کند و مانع تبدیل عراق به سکوی درگیریها شود…
هنگامی که رویارویی نظامی میان ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر آغاز شد، بغداد شتابزده موضع خود را بر پایه «کنارهگیری» اعلام کرد و تأکید نمود که این جنگ، نبرد عراق نیست.
اما پرسشی که خود را تحمیل میکند این است: چگونه عراق میتواند بیطرف باشد اگر سرزمینها، حریم هوایی یا پایگاههای نظامیاش در عملیاتی به کار گرفته شوند که در خدمت منافعش نیستند، یا در اقدامات نظامیای که کشوری همسایه را هدف میگیرند—کشوری که روابط تاریخی و راهبردی با آن دارد؟
بیطرفی، اگر واقعاً منظور باشد، نمیتواند صرفاً یک موضع رسانهای باشد، بلکه باید به اقدامات عملی برای حفاظت از حاکمیت عراق تبدیل شود؛ در رأس آنها جلوگیری از استفاده از سرزمین و حریم هوایی عراق بهعنوان سکویی برای هر اقدام نظامی علیه طرف دیگر.
اینجا صحنهای را به یاد میآوریم که نمیتوان آن را نادیده گرفت؛ از سالهای جنگ با داعش. هنگامی که تروریسم شماری از شهرهای عراق را فرا گرفت، ایران موضع «کنارهگیری» نگرفت، بلکه شتابزده مستشاران و فرماندهان نظامی فرستاد و از نیروهای عراقی و حشد الشعبی حمایت و تسلیح کرد، در رویارویی با سازمانی که دولت، جامعه و فرآیند سیاسی را تهدید میکرد.
امروز، با اعلام موضع (بیطرفانه) بغداد در قبال جنگ جاری در منطقه، طرح پرسشی روشن بر دولت عراق مشروع است: آیا بیطرفی شامل جلوگیری از استفاده از حریم هوایی عراق و پایگاهها و تأسیسات نظامی خارجی مستقر بهزور اشغال در هر عملیاتی که طرفهای بیرونی را هدف میگیرد، میشود؟
بیطرفی واقعی به معنای ایستادن در فاصله یکسان از حق و باطل بر اساس نگاه سیاسی هر طرف نیست، بلکه نخست به معنای حفاظت از تصمیم و حاکمیت عراق و جلوگیری از هدف قرار گرفتن جمهوری اسلامی در هر شرایطی است.
همچنین روابط بینالملل بر پایه مواضع منفرد ساخته نمیشود، بلکه بر پایه محاسبه منافع ملی، جغرافیا، تاریخ و منافع مشترک با همسایگان استوار است.
از این رو، آنچه از بغداد خواسته میشود صرفاً اعلام «کنارهگیری» نیست، بلکه ترجمه این اصل به سیاستی روشن است: نه استفاده از سرزمین، حریم هوایی یا تأسیسات نظامی عراق برای آسیب رساندن به هیچ کشوری، و نه اجازه تبدیل عراق به سکویی در هر درگیری منطقهای.
اگر ترتیبات امنیتی یا نظامیای وجود دارد که استفاده از سرزمینهای عراق را در عملیاتی که در خدمت منافع بغداد نیستند، ممکن میسازد، پرسش همچنان با قدرت باقی میماند:
بیطرفی عراق کجاست؟؟
