وزارت مهاجرین عراق؛ منازعه بر سر زعامت سیاسی مسیحیان
بلاتکلیفی وزارت مهاجرین و آوارگان عراق در دولت علی الزیدی، با وجود گذشت چند ماه از تشکیل کابینه و به عنوان تنها وزارتخانه تعیین‌تکلیف‌نشده، نشان می‌دهد که اختلافات بر سر تقسیم مناصب دولتی صرفاً به رقابت میان احزاب و ائتلاف‌های بزرگ شیعه، سنی و کرد محدود نیست، بلکه در میان اقلیت‌های مذهبی نیز به یکی از مناقشه‌های سیاسی تبدیل شده است. این وزارتخانه که به‌طور سنتی سهم جامعه مسیحی محسوب می‌شود، به دلیل اختلاف میان دو فراکسیون مسیحی صویانا و بابلیون همچنان بدون وزیر مانده است. در واقع، مسئله اصلی فراتر از انتخاب یک نامزد برای تصدی وزارتخانه، به رقابت بر سر تعیین نماینده سیاسی اصلی مسیحیان عراق و میزان نفوذ جریان‌های داخلی و خارجی در این جامعه بازمی‌گردد.
در انتخابات پارلمانی نوامبر ۲۰۲۵، از مجموع پنج کرسی اختصاص‌یافته به مسیحیان، سه کرسی به فراکسیون صویانا و دو کرسی به بابلیون رسید. صویانا به دلیل برخورداری از اکثریت نمایندگان مسیحی و نزدیکی به حزب دموکرات کردستان و کلیسای کلدانی، وزارت مهاجرین را حق انتخاباتی خود می‌داند و حاضر نیست آن را در چارچوب توافقات سیاسی دیگر واگذار کند. (منبع) کلدو رمزی اوغنا، رئیس این فراکسیون، در ۵ اکتبر نیز بر پایبندی به این استحقاق تأکید کرد. (منبع) در مقابل، بابلیون که از متحدان عصائب اهل حق و جریان‌های نزدیک به چارچوب هماهنگی محسوب می‌شود، خواهان حفظ این وزارتخانه در اختیار خود است؛ جایگاهی که از سال ۲۰۲۰ تاکنون با حضور ایوان فائق در اختیار این جریان بوده است. چارچوب هماهنگی نیز به دلیل نزدیکی سیاسی با بابلیون، از واگذاری وزارتخانه به این جریان حمایت می‌کند، اما در برابر اکثریت عددی صویانا با محدودیت مواجه است.
ورود آمریکا به این مناقشه نیز نشان‌دهنده اهمیت فراتر از سطح داخلی آن است. دیدار هیئت سه‌نفره صویانا با جاشوا هریس، کاردار سفارت آمریکا در بغداد، در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، با محوریت حقوق سیاسی مسیحیان و ضرورت رعایت استحقاق انتخاباتی آنان برگزار شد. (منبع) اگرچه این دیدار به‌تنهایی به معنای حمایت رسمی واشنگتن از نامزد مشخصی نیست، اما در بستر رقابت صویانا و بابلیون می‌توان آن را تلاشی برای جلب پشتیبانی آمریکا در برابر نفوذ سیاسی و امنیتی بابلیون و نیز همراهی واشنگتن با این تلاش و در راستای رویکرد واشنگتن برای بازیابی نفوذ خود در میلن مسیحیان عراق از نظر سیاسی ارزیابی کرد. حمایت حزب دموکرات از مطالبه صویانا نیز به این منازعه ابعاد گسترده‌تری بخشیده است.
ریشه اختلافات را باید در منازعه عمیق‌تر میان جنبش بابلیون به رهبری ریان الکلدانی و کلیسای کلدانی جست‌وجو کرد. این اختلاف که در دوره کاردینال لوئیس ساکو به‌صورت علنی تشدید شد، صرفاً اختلافی بر سر مناصب سیاسی نبود، بلکه به مسئله زعامت جامعه مسیحی، نمایندگی مشروع آن و کنترل نهادها و املاک وابسته به این جامعه مربوط می‌شد. به باور برخی ناظران، کلیسای کلدانی با نفوذ تاریخی و مذهبی خود، مدعی مرجعیت اجتماعی و معنوی مسیحیان است؛ در مقابل، بابلیون تلاش کرده است با اتکا به حضور پارلمانی، ارتباط با نیروهای سیاسی شیعه و برخورداری از ظرفیت نظامی، نفوذ خود را به حوزه نمایندگی سیاسی و مدیریت امور مسیحیان گسترش دهد. (منبع) بنابراین، واگذاری وزارت مهاجرین برای هر دو طرف صرفاً تصاحب یک وزارتخانه نیست، بلکه به معنای تقویت موقعیت آنان در منازعه بر سر رهبری سیاسی مسیحیان خواهد بود.
اهمیت این وزارتخانه نیز نباید صرفاً در سهمیه‌بندی قومی و مذهبی کابینه خلاصه شود. وزارت مهاجرین مسئولیت مهمی در مدیریت پرونده آوارگان داخلی، بازگشت داوطلبانه آنان، تأمین نیازهای اساسی و پیگیری بازسازی مناطق آسیب‌دیده، به‌ویژه مناطق مسیحی‌نشین استان نینوا، بر عهده دارد. با توجه به تداوم مشکلات بازگشت مسیحیان و سایر اقلیت‌ها به مناطق سکونت تاریخی خود، کنترل این وزارتخانه می‌تواند بر تخصیص منابع، اولویت‌بندی برنامه‌های بازسازی و میزان نفوذ سیاسی در مناطق آسیب‌دیده تأثیرگذار باشد. از این منظر، رقابت بر سر این منصب با مسئله امنیت، بازگشت جمعیت و آینده حضور مسیحیان در عراق نیز ارتباط پیدا می‌کند.
در خصوص چشم‌انداز تعیین تکلیف این وزارتخانه، سه سناریو قابل طرح است. سناریوی نخست، دستیابی به یک نامزد توافقی و مستقل میان صویانا و بابلیون با میانجی‌گری علی الزیدی است. این گزینه می‌تواند بدون واگذاری کامل امتیاز سیاسی به یکی از دو طرف، زمینه خروج از بن‌بست را فراهم کند؛ هرچند اختلاف بر سر میزان استقلال واقعی نامزد همچنان پابرجاست اما این سناریو بیشترین احتمال را فعلا دارد. سناریوی دوم، معرفی نامزد اختصاصی صویانا با اتکا به اکثریت سه کرسی از پنج کرسی مسیحیان است. صویانا بر این مبنا مطالبه خود را مطرح کرده، اما مخالفت بابلیون و متحدان آن در چارچوب هماهنگی مانع تحقق این مطالبه شده است و احتمال وق‌ع این سناریو اندک می‌باشد. سناریوی سوم نیز تغییر موازنه کرسی‌ها از طریق جذب یکی از نمایندگان صویانا به سوی بابلیون است؛ اقدامی که می‌تواند موقعیت پارلمانی بابلیون را تقویت کند، اما حمایت حزب دموکرات و موضع‌گیری‌های کاردار سفارت آمریکا در حمایت ضمنی از صویانا، از عوامل مؤثر بر موازنه این رقابت محسوب می‌شوند.
در مجموع، بلاتکلیفی وزارت مهاجرین را باید بخشی از منازعه گسترده‌تر بر سر نمایندگی و زعامت جامعه مسیحی عراق دانست؛ منازعه‌ای که در آن، نتایج انتخاباتی، نفوذ مذهبی کلیسای کلدانی، قدرت سیاسی و امنیتی بابلیون و حمایت بازیگران خارجی در هم تنیده شده‌اند. تا زمانی که این اختلاف بنیادی حل نشود، توافق بر سر یک وزیر، حتی در صورت تحقق، لزوماً به معنای پایان رقابت میان دو جریان نخواهد بود.
