خوانش آمریکایی از دوران آیتالله سید مجتبی خامنهای؛ «ژنرالها» پرونده عراق را در کنترل دارند و گروههای مسلح بدون مرجع ماندهاند
اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک
گزارش مؤسسه « شورای اتلانتیک » (آمریکایی) معتقد است که نظام ایران در دوران رهبری جدید عملاً و ساختاری با نظامی که در ۴۷ سال گذشته بر کشور حاکم بود متفاوت شده است. این امر نفوذ تهران در بغداد را بازآرایی کرده و گروههای مسلح عراقی را در وضعیت سرگردانی قرار داده است.
به گفته این گزارش، قدرت در نسخه اول، یعنی امام خمینی (۱۹۷۹-۱۹۸۹) کاملاً در دست رهبر بود. رهبر بعدی (آیت الله سید علی خامنهای، ۱۹۸۹-۲۰۲۶) کنترل تصمیمات سیاسی و راهبردی را در دست داشت، اما نهاد نظامی (سپاه پاسداران) به تدریج سهم بیشتری در فرآیند تصمیمگیری به دست آورد. در دوران آیت الله سید مجتبی خامنهای، نقش رهبر تضعیف شده و نظام حکومتی به «حکومت شورای نظامی» نزدیکتر شده است. شورایی از افسران، با استفاده از دفتر رهبری و نمادهای دینی آن به عنوان پوششی برای تسلط بر پرونده امنیتی و انحصار تصمیمات جنگ و صلح در داخل و خارج، اداره امور را در دست دارند.
پس از ترور و شهادت آیت الله سید علی خامنهای و روی کار آمدن آیتالله سید مجتبی خامنهای، وضعیت به کلی تغییر کرده است. رهبر سوم قادر به پر کردن خلأ ایجاد شده نیست. جنگ کنونی با آمریکا و اسرائیل نفوذ «شورای ژنرالهای سپاه» (افسرانی که آگاهی آنها در جنگ ایران و عراق شکل گرفته و قبل از سی سالگی به درجه ژنرالی رسیدهاند) را تقویت کرده است.
طبق نظر این مؤسسه آمریکایی گروههای مسلح در عراق به چهار اردوگاه تقسیم شدهاند:
۱. گروههای اعلامکننده تسلیم سلاح به دولت: جریان صدر (سرایا السلام)، عصائب اهل الحق (قیس الخزعلی)، کتائب امام علی (زید الشبلی)
۲. گروههای به نظر آماده برای تسلیم سلاح: سازمان بدر (هادی العامری)، کتائب سید الشهداء، ثارالله
۳. گروههای مخالف (ردکننده): کتائب حزب الله، جنبش النجباء
۴. گروههای هنوز اعلامنکرده (منتظر نتیجه دیگران)
این گزارش اشاره میکند که چنین اختلافی بر سر سرنوشتسازی مانند خلع سلاح در دوران آیت الله علی خامنهای (که با کمک سردار قاسم سلیمانی و آقای ابومهدی المهندس، نخهای سازمانی و روحی گروهها را در دست داشت) نادر بود. این اختلافات با افزایش فشارهای آمریکا، فشارهای منطقهای (به ویژه از کشورهای حاشیه خلیج فارس و اردن) و در صورت دستیابی به توافق آمریکا-ایران، عمیقتر خواهد شد. گروههای مسلح عراقی امروز با بحرانی روحی و سازمانی مواجهاند و محتملترین نتیجه، افزایش اختلافات در مواضع آنهاست. انتظار میرود بیشتر گروههای مسلح سلاح خود را رها کنند، اما حل گروههای افراطی به دلیل سلطه سپاه پاسداران بر تصمیم راهبردی، امنیتی و سیاسی در ایران دشوارتر خواهد بود. دستیابی به توافقی روشن میان آمریکا و ایران، آسانترین راه برای تعیین سرنوشت این گروهها است، در غیر این صورت رویارویی نظامی میان واشنگتن و این گروهها محتملترین سناریو است.
