نگاهی به شرایط و قوانین اخذ اقامت در اقلیم کردستان عراق برای ایرانیان

اقلیم کردستان عراق، به دلیل نزدیکی جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و زبانی، و سهولت دسترسی، یکی از مقاصد اصلی ایرانیان برای اقامت کوتاه‌مدت، بلندمدت و فعالیت اقتصادی است. نظام اقامتی این اقلیم تحت نظارت وزارت کشور حکومت اقلیم کردستان و بر پایه قانون اقامت خارجیان شماره ۷۶ سال ۲۰۱۷ و دستورالعمل شماره ۱ سال ۲۰۲۱ اداره می‌شود. در ادامه، شرایط، مدارک و هزینه‌های مربوط به هر مسیر به تفکیک ارائه می‌شود.

۱. ورود به اقلیم: معافیت ویزا برای ایرانیان

اتباع ایرانی برای ورود به اقلیم کردستان از معافیت ویزا برخوردارند و نیازی به دریافت ویزای پیش از سفر ندارند. این معافیت شامل ورود از طریق فرودگاه‌های اربیل و سلیمانیه و همچنین گذرگاه‌های زمینی مشترک با ایران (مانند حاج عمران، پرویزخان، باشماق) می‌شود. اتباع ایرانی می‌توانند با ارائه گذرنامه معتبر، ویزای ۳۰ روزه در بدو ورود دریافت کنند.

نکات مهم ورود:

• اعتبار گذرنامه: باید حداقل ۶ ماه پس از تاریخ ورود اعتبار داشته باشد.

• هزینه ورود: اگر فرد فاقد کارت اقامت باشد، مبلغ ۲۵,۰۰۰ دینار عراقی در مبادی ورودی دریافت می‌شود.

• محدوده اعتبار: ویزای صادرشده در اقلیم کردستان صرفاً برای تردد در استان‌های اربیل، سلیمانیه، دهوک و حلبچه معتبر است. سفر به سایر استان‌های عراق (کرکوک، بغداد، کربلا، نجف و…) با این ویزا غیرقانونی است و پیگرد قانونی از سوی دولت مرکزی را در پی دارد.

۲. مسیرهای دریافت کارت اقامت

پس از ورود با ویزای ۳۰ روزه، در صورت تمایل به اقامت طولانی‌تر، متقاضی باید به یکی از مدیریت‌های اقامت در اربیل، سلیمانیه یا دهوک مراجعه کند. روش‌های اصلی دریافت اقامت برای ایرانیان به شرح زیر است:

الف) تبدیل ویزای بازدید به اقامت (از طریق شرکت‌های اقامت و ویزا)

این مسیر رایج‌ترین روش برای ایرانیانی است که قصد اقامت بدون اشتغال دولتی یا تحصیل دارند. فرد پس از دریافت ویزای بازدید، می‌تواند از طریق شرکت‌های مجاز اقامت و ویزا برای دریافت کارت اقامت اقدام کند. اعتبار این کارت ۶ ماه یا ۱ سال است و قابل تمدید می‌باشد.

هزینه‌ها (برای اتباع ایرانی که نیازی به ویزای پیشین ندارند):

• تبدیل ویزای بازدید به کارت اقامت: ۳۰۰,۰۰۰ دینار عراقی

• صدور کارت اقامت: ۱۵۰,۰۰۰ دینار عراقی

• هزینه اداری درخواست: ۲۵,۰۰۰ دینار عراقی

ب) اقامت از طریق کار در شرکت‌های خصوصی و نفت و گاز

افرادی که از طریق شرکت‌های خارجی یا شرکت‌های فعال در بخش نفت و گاز به اقلیم کردستان می‌آیند، می‌توانند با حمایت کارفرما برای کارت اقامت اقدام کنند. این کارت نیز ۶ ماه یا ۱ سال اعتبار دارد و قابل تمدید است.

مدارک مورد نیاز:

• گذرنامه با اعتبار حداقل ۶ ماه

• نامه حمایت (Support Letter) از شرکت کارفرما

• قرارداد کاری

• نامه تأیید از وزارت منابع طبیعی اقلیم کردستان (برای شرکت‌های نفت و گاز)

• ثبت در وزارت کار و امور اجتماعی و تأمین اجتماعی

• آزمایش بیماری‌های واگیردار (ایدز، هپاتیت B و C، مالاریا، بیلهارزیا)

• یک قطعه عکس

زمان تقریبی: ۷ تا ۱۰ روز کاری.

ج) اقامت خانوادگی (الحاق به همسر عراقی)

در صورتی که یکی از زوجین شهروند عراقی باشد، طرف خارجی می‌تواند از طریق الحاق خانوادگی اقامت دریافت کند. اعتبار این کارت ۱ تا ۳ سال است و پس از آن قابل تمدید می‌باشد.

مدارک مورد نیاز:

• عقدنامه صادرشده از دادگاه عراقی (یا عقدنامه خارجی تأییدشده توسط سفارت عراق و وزارت خارجه عراق)

• کارت ملی و کارت اطلاعات همسر عراقی

• حمایت اقامتی (Residency Support)

• گذرنامه معتبر طرف خارجی

• دو قطعه عکس

• آزمایش بیماری‌های واگیردار (برای بار اول)

هزینه‌ها:

• هزینه سالانه برای طرف عراقی: ۲۵,۰۰۰ دینار عراقی

• هزینه اداری: ۱۰,۰۰۰ دینار عراقی

د) اقامت دانشجویی

دانشجویان خارجی که در مؤسسات آموزشی معتبر اقلیم کردستان مشغول به تحصیل هستند، در صورت داشتن ۱۸ سال یا بیشتر، می‌توانند کارت اقامت تحصیلی دریافت کنند. این کارت نیز معمولاً ۶ ماه یا ۱ سال اعتبار دارد و با ادامه تحصیل قابل تمدید است.

۳. تمدید اقامت و جریمه تأخیر

تمدید کارت اقامت باید پیش از تاریخ انقضا انجام شود. در صورت تأخیر، جریمه‌ای معادل ۲۰,۰۰۰ دینار عراقی برای هر روز تأخیر اعمال می‌شود.

هزینه‌های تمدید:

• تمدید کارت اقامت (همه انواع): ۱۵۰,۰۰۰ دینار عراقی

• هزینه اداری تمدید: ۲۵,۰۰۰ دینار عراقی

۴. تسهیلات و بخشودگی‌های اخیر

در سال ۲۰۲۶، وزارت کشور اقلیم کردستان به دلیل شرایط جنگی و دشواری‌های پیش‌آمده، دو تصمیم مهم برای تسهیل وضعیت اتباع خارجی اتخاذ کرد:

الف) بخشودگی ۷۵ درصدی جریمه‌های اقامتی (آوریل ۲۰۲۶)

اتباع خارجی که از طریق ویزا وارد اقلیم شده‌اند اما نتوانسته‌اند اقامت خود را تمدید یا تبدیل کنند، می‌توانند ظرف ۹۰ روز کاری به مدیریت‌های اقامت مراجعه کرده و تنها ۲۵ درصد از مجموع جریمه‌های دیرکرد را پرداخت کنند. این تخفیف شامل افرادی که قصد ترک اقلیم و بازگشت به کشور خود را دارند نیز می‌شود.

ب) معافیت از جریمه برای افرادی که به دلیل جنگ نتوانستند بازگردند

اتباع خارجی که اقامت آن‌ها از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ منقضی شده و به دلیل شرایط جنگی نتوانسته‌اند به اقلیم بازگردند یا آن را ترک کنند، از پرداخت جریمه معاف شدند. این معافیت تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ اعتبار داشت و شامل سه گروه می‌شد: کسانی که قصد بازگشت و تمدید اقامت دارند، کسانی که قصد خروج از اقلیم دارند، و دارندگان ویزای توریستی که موفق به خروج نشده‌اند.

۵. نکات کلیدی برای ایرانیان

• حداقل سن: برای دریافت کارت اقامت، متقاضی باید ۱۸ سال تمام کرده باشد.

• آزمایش‌های پزشکی: آزمایش ایدز، هپاتیت B و C، مالاریا و بیلهارزیا برای اکثر مسیرهای اقامتی الزامی است.

• محدودیت تردد: ویزا و اقامت اقلیم کردستان به هیچ وجه مجوز تردد به خارج از مرزهای اقلیم (کرکوک، بغداد، کربلا و…) نیست. تخلف از این قاعده می‌تواند به بازداشت، جریمه یا زندان منجر شود.

• مواد ممنوعه: همراه داشتن هرگونه مواد مخدر (حتی به مقدار اندک) و داروهای خاص مانند متادون، ترامادول، دیازپام و… ممنوع است و مجازات‌های سنگین (۳ تا ۲۰ سال زندان) در پی دارد.

• حمل سلاح: همراه داشتن هرگونه سلاح و مهمات در اقلیم کردستان ممنوع است.

در نهایت