عراق پس از خروج آمریکا؛ «روز سیادت» یا آغاز آزمون سخت؟
اول اکتبر ۲۰۲۶ نقطه عطفی در تاریخ معاصر عراق است. در این روز، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، رسماً پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا و خروج کامل نیروهای آن از خاک این کشور را اعلام کرد و از آن به عنوان «روز سیادت» یاد کرد . اما پشت این جشن رسمی، دو پرونده داغ و به هم پیوسته، آینده عراق را تعیین می‌کنند: سلاح گروه‌های مسلح و بحران سوختی که یک کشور نفتی اما وابسته به آمریکا را به زانو درآورده است.
«روز سیادت»؛ جشن رسمی و شکاف‌های پنهان
الزیدی در سخنرانی خود در «کنفرانس روز سیادت» با حضور رئیس پارلمان، رئیس اقلیم کردستان و مقامات ارشد سیاسی، گفت: «امروز روزی است که تلاش‌های عراقی‌ها با دستاوردی شایسته عراق و حاکمیتش به ثمر می‌نشیند» . او تأکید کرد که عراق «از زیر چتر ائتلاف به اصل برابری و روابط دوجانبه با کشورهای جهان منتقل شده است» .
با این حال، برخی ناظران این خروج را با خروج نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ مقایسه می‌کنند و معتقدند «سیادت واقعی» تنها با خروج نیروها محقق نمی‌شود، بلکه به استقلال کامل تصمیم سیاسی بستگی دارد .
پرونده سلاح؛ گروه‌ها به دو دسته تقسیم شدند
همزمان با اعلام «روز سیادت»، الزیدی ضرب‌الاجل ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ (۹ تیر ۱۴۰۶) را برای انحصار کامل سلاح در دست دولت تعیین کرد و گفت: «هیچ سلاحی خارج از چارچوب قانون و هیچ قدرتی خارج از نهادهای دولت وجود نخواهد داشت» .
واکنش گروه‌های مسلح، تصویر یک انشقاق آشکار را نشان می‌دهد:
گروه‌های همراه: «کتائب سید الشهداء» به طور رسمی پایبندی خود به توافق با دولت را اعلام کرد و از الزیدی برای «جلوگیری از درگیری شیعه-شیعه» تشکر کرد . «عصائب اهل الحق»، «سرایا السلام» و «کتائب امام علی» نیز از ابتدا در این فرآیند مشارکت داشته‌اند .
گروه‌های مقاوم: «کتائب حزب الله» و «حرکت النجباء» همچنان از تحویل سلاح خودداری می‌کنند . یک عضو «صادقون» (جناح سیاسی عصائب اهل الحق) گفت: «سقف خواسته‌های گروه‌ها پایین آمده… قبلاً می‌گفتند سلاح را به امام مهدی تحویل می‌دهیم، الان این حرف‌ها را نمی‌شنویم» . با این حال، «النجباء» اخیراً اعلام کرد که در پی «افتتاح فرودگاه نجف» اعتراض خود را لغو کرده است .
بر اساس یک طرح دولتی، یک دوره ۹۰ روزه «آرامش» پیش‌بینی شده که طی آن گروه‌ها متعهد به توقف حملات می‌شوند، در ازای تضمین عدم حمله آمریکا به آن‌ها. پس از آن، فرآیند تحویل تدریجی سلاح آغاز و تا ژوئن ۲۰۲۷ تکمیل می‌شود .
بحران سوخت؛ وقتی کشور نفتی بنزین ندارد
در حالی که عراق دومین تولیدکننده نفت اوپک است، صف‌های طولانی بنزین در بغداد، بصره، کرکوک و اقلیم کردستان به صحنه‌ای روزمره تبدیل شده است . علت اصلی، بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ و اختلال در واردات بنزین است که از طریق دریا انجام می‌شد .
آمار بحران:
مصرف روزانه بنزین عراق بین ۳۴ تا ۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید داخلی پالایشگاه‌ها بین ۲۸ تا ۳۰ میلیون لیتر در روز برآورد می‌شود. این اختلاف به کسری روزانه ۵ تا ۶ میلیون لیتری منجر شده است. همچنین ذخایر راهبردی بنزین کشور به ۱۰۷ میلیون لیتر کاهش یافته که نسبت به سطح مطلوب، به شدت پایین است.
بحران سوخت عمیق‌تر از بنزین است: درآمدهای بودجه عراق ۹۰ درصد به صادرات نفت وابسته است که آن نیز از طریق تنگه هرمز انجام می‌شد . تأخیر در پرداخت حقوق کارکنان دولتی، تعطیلی پالایشگاه‌ها و کاهش فعالیت بندر ام‌قصر، همگی نشانه‌های یک بحران اقتصادی چندلایه هستند .
چشم‌انداز
عراق در نقطه‌ای حساس ایستاده است. خروج آمریکا، بهانه اصلی گروه‌های مسلح برای نگهداری سلاح را تضعیف کرده، اما انشقاق درون اردوگاه شیعه و پیچیدگی‌های سیاسی، اجرای کامل حصر سلاح را دشوار می‌سازد. از سوی دیگر، بحران سوخت نشان داد که حتی یک کشور نفتی نیز در برابر شوک‌های ژئوپلیتیکی آسیب‌پذیر است. «روز سیادت» یک نقطه آغاز است، نه پایان. آزمون واقعی عراق، در ماه‌های آینده و در دو پرونده سلاح و اقتصاد مشخص خواهد شد.
