جنگ یمن و بازتاب آن در فضای سیاسی و افكار عمومى عراق
مطالعات عراق
جنگ میان انصارالله یمن و نیروهای تحت حمایت عربستان، با توجه به ابعاد منطقهای و نقش مستقیم عربستان در این درگیری، صرفاً به میدان یمن محدود نمانده و میتواند پیامدهای سیاسی و امنیتی آن به سایر کشورهای منطقه، از جمله عراق، منتقل شود. عراق به دلیل حضور جریانهای سیاسی نزدیک به جبهه مقاومت و مخود مقاومت اسلامی و همچنین جایگاه ویژه آن در معادلات منطقهای، از جمله کشورهایی است که میتواند تحت تأثیر این جنگ قرار گیرد. در این میان، دو سطح از بازتاب این جنگ در عراق قابل توجه است؛ نخست، نحوه انعکاس آن در افکار عمومی و میان نخبگان سیاسی و رسانهای و دوم، پیوند خوردن آن با پرونده مقاومت عراق و اتهامات مطرحشده درباره حمایت گروههای مقاومت از انصارالله. بر همین اساس، تاثیر جنگ یمن بر عراق را در سایه این دو محور بررسی خواهیم کرد.
بازتاب جنگ یمن در افکار عمومی عراق
یکی از نخستین بازتابهای جنگ یمن در عراق، آشکار شدن دوباره صفبندیهای متفاوت مذهبی در قبال عربستان و انصارالله است. در فضای رسانهای و میان بخشی از نخبگان و فعالان رسانهای اهل سنت، مواضعی در حمایت از دولت مورد حمایت عربستان در یمن مشاهده میشود (منبع) در حالی که بخش قابل توجهی از نخبگان و فعالان رسانهای شیعه، از انصارالله و مواضع آن حمایت کردهاند. (منبع) هرچند نمیتوان این مواضع را به تمامی جامعه اهل سنت یا شیعه عراق تعمیم داد، اما تفاوت آشکار در نحوه تحلیل جنگ یمن نشان میدهد که مؤلفه مذهبی همچنان در برداشت بخشهای گستردهای از جامعه سیاسی و رسانهای عراق از تحولات منطقهای نقش مهمی دارد.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که حساسیت بخشی از جامعه شیعی عراق نسبت به عربستان را در بستر تاریخی آن مورد توجه قرار دهیم. سابقه طولانی تبعیض و محدودیت علیه شیعیان در ساختار سیاسی عراق از تأسیس دولت این کشور در سال ۱۹۲۱ تا سقوط رژیم بعث در سال ۲۰۰۳، تجربه سرکوب گسترده در دوره حکومت بعث از جمله عواملی هستند که موجب شکلگیری نوعی حافظه تاریخی و حساسیت مذهبی در میان بخشهای گستردهای از جامعه شیعی شده است. (منبع) در کنار آن، سابقه حضور و ورود گروههای تروریستی به عراق از مسیرهای مرتبط با کشورهای عربی از جمله عربستان (منبع) و نگاه محافظهکارانه ساختار سیاسی سعودی نسبت به افزایش نقش شیعیان در ساختار قدرت عراق، (منبع) این حساسیت را نسبت به عربستان تقویت کرده است. از این منظر، جنگ یمن در افکار عمومی شیعه عراق صرفاً یک منازعه خارجی تلقی نمیشود، بلکه میتواند در چارچوب نزاعی تاریخی و مذهبی در منطقه نیز تفسیر گردد.
جنگ یمن و احتمال باز شدن جبهه جدید علیه مقاومت در عراق
سطح مهمتر بازتاب جنگ یمن، به اتهام عربستان درباره شلیک پهپادهایی از سوی مقاومت عراق به خطوط پترولاین مربوط میشود. (منبع) در همین راستا، با توجه به ورود دولت عراق برای رسیدگی به این پرونده، اگر موضوع صرفاً به ورود دولت محدود نشود، این احتمال وجود دارد که پرونده بار دیگر به مسئله اقدامات علیه حشدالشعبی و در ادامه، ایجاد یک بار مذهبی برای پرونده تبدیل گردد؛ بهگونهای که افکار عمومی شیعه نسبت به هرگونه اقدام علیه شخصیتها و گروههای مقاومت تحریک شوند. همین احتمال در صورت ورود مستقیم عربستان به پرونده نیز بیش از پیش وجود دارد.
از سوی دیگر، با گسترش دامنه جنگ منطقهای، نمیتوان احتمال تلاش عربستان برای گشودن جبههای علیه جبهه مقاومت و ایران از مسیر عراق را نادیده گرفت. در چنین شرایطی، بروز تنش یا حتی درگیری میان دولت عراق و جریان مقاومت، یا میان عربستان و گروههای مقاومت، دور از انتظار نخواهد بود. یکی از نخستین پیامدهای چنین وضعیتی نیز میتواند طولانیتر شدن روند ساماندهی و حصر سلاح گروههای مقاومت باشد؛ زیرا هرگونه تقابل سیاسی یا امنیتی میان دولت و مقاومت یا مقاومت و ریاض، بهویژه در صورت همراه شدن با تحریکات منطقهای و برجسته شدن ابعاد مذهبی پرونده، گفتوگو درباره انحصار سلاح در دست دولت و ساماندهی وضعیت نیروهای مقاومت را پیچیدهتر و زمانبرتر خواهد کرد. در عین حال، باید توجه داشت که بر اساس فرضیه اقدام مقاومت علیه عربستان، این حمله اساساً از سوی جبهه مقاومت بهعنوان پاسخی به تجاوز نظامی عربستان و آمریکا علیه مقرهای حشدالشعبی و اقدامی مشروع تلقی میشود.
در مجموع، جنگ یمن با توجه به ماهیت منطقهای آن میتواند آثار خود را به فضای سیاسی عراق نیز منتقل کند. مهمترین پیامد احتمالی آن، تشدید همزمان دو شکاف مذهبی و سیاسی است: از یک سو، بازتولید حساسیت تاریخی بخشی اعظم جامعه شیعی نسبت به عربستان و از سوی دیگر، تبدیل اتهام حمایت مقاومت عراق از انصارالله به ابزاری برای فشار بر گروههای مقاومت. بنابراین، نحوه مدیریت این پرونده از سوی دولت عراق میتواند تعیینکننده باشد؛ زیرا در صورت مذهبی شدن پرونده، احتمال آنکه جنگ یمن به عاملی برای فشار بر دولت عراق و کاهش حمایت افکار عمومی از آن بهویژه پس از کارزار مبارزه با فساد و نیز و پیچیدهتر شدن پرونده حصر سلاح در عراق تبدیل شود، افزایش خواهد یافت.
