حمله پهپادی از میسان به خط لوله نفتی عربستان؛ برکناری فرمانده عملیات و بسته شدن گذرگاه شلمچه
در پی حمله پهپادی به خط لوله راهبردی «شرق-غرب» عربستان سعودی، مقامهای سعودی اعلام کردند که این پهپادها از خاک عراق، بهطور مشخص از استان میسان در جنوب شرق این کشور، به پرواز درآمدهاند. این رویداد که در روزهای پایانی هفته گذشته رخ داد، واکنش فوری و گسترده بغداد را در پی داشت و به مجموعهای از اقدامات امنیتی و انتظامی منجر شد.
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه عربستان، خط لوله «شرق-غرب» که نفت خام را از مناطق شرقی به سواحل غربی و بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند، هدف چند فروند پهپاد قرار گرفت. این حمله به زخمی شدن شماری از افراد و وارد آمدن خسارت به تأسیسات منجر شد و مقامهای سعودی اعلام کردند که خط لوله بهصورت احتیاطی متوقف شده است .
واکنش بغداد: برکناری فرمانده و تشکیل کمیته تحقیق
علی الزیدی، نخستوزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، در واکنش به این حمله، بامداد شنبه دستور برکناری فرمانده عملیات استان میسان را صادر کرد. دفتر نخستوزیر عراق با انتشار بیانیهای اعلام کرد که تحقیقات تأیید کرده است حملات پهپادی به عربستان «از موقعیتی در داخل استان میسان» انجام شده است . الزیدی همچنین دستور تشکیل «شورای تحقیق» برای بررسی عملکرد فرماندهی عملیات میسان و شناسایی عوامل پشت پرده این حمله را صادر کرد .
دولت عراق در بیانیهای رسمی، ضمن محکوم کردن هرگونه اقدام علیه امنیت عربستان، تأکید کرد که خاک و حریم هوایی این کشور به هیچ وجه به سکویی برای حمله به کشورهای همسایه تبدیل نخواهد شد و اقدامات قانونی علیه هر طرفی که دخالتش در این ماجرا ثابت شود، اتخاذ خواهد شد .
بسته شدن گذرگاه شلمچه و تدابیر امنیتی گسترده
در ادامه این تحولات، دو منبع امنیتی عراقی به خبرگزاری رویترز اعلام کردند که گذرگاه مرزی شلمچه با ایران، بهعنوان یک اقدام احتیاطی، بهطور موقت بسته شده است. اقدامی که میتواند بهمنزلهی کاهش روابط دولت الزیدی با ایران و اعمال فشار بر این کشور جهت مهار اقدامات خشونتآمیز علیه همسایگانش تلقی شود. بر اساس این گزارشها، به دستور فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، کارکنان و نیروهای شاغل در این گذرگاه از محل خارج شدهاند .
همزمان، منابع عراقی از آغاز «عملیات گسترده امنیتی» برای شناسایی و بازداشت عاملان حمله به عربستان خبر دادند . گزارشها حاکی از آن است که این تدابیر شامل تشدید کنترلهای مرزی و جلوگیری از انتقال عناصر یا تجهیزات مرتبط با حملات است .
تعلیق پروازها و بسته شدن فرودگاهها
علاوه بر بسته شدن گذرگاه شلمچه، گزارشهای منتشر شده از منابع عراقی حاکی از آن است که پروازهای رفت و برگشت به ایران از فرودگاه بینالمللی بصره نیز تا اطلاع ثانوی تعلیق شده است . هرچند مقامهای رسمی عراق هنوز بیانیه تفصیلی درباره دلایل و مدت این اقدامات منتشر نکردهاند، اما زمانبندی این تصمیمها نشان میدهد که بخشی از یک بسته تدابیر امنیتی احتیاطی برای کنترل مرزها و جلوگیری از تکرار چنین حملاتی است .
موضع عربستان و واکنشهای منطقهای
عربستان سعودی اعلام کرد که به درخواست نخستوزیر عراق، در این مرحله از پاسخ نظامی خودداری کرده و به دولت بغداد فرصت داده است تا اقدامات لازم را برای جلوگیری از تکرار حملات از خاک عراق انجام دهد. با این حال، ریاض تأکید کرد که حق خود را برای اتخاذ همه اقدامات لازم بهمنظور حفاظت از حاکمیت و امنیت و تأسیسات حیاتیاش محفوظ میدارد .
شورای همکاری خلیج فارس نیز این حمله را «تشدید خطرناک» و تهدیدی برای امنیت منطقه توصیف کرد و از بغداد خواست تا اقدامات قاطع برای جلوگیری از استفاده از خاک عراق بهعنوان سکوی پرتاب حملات انجام دهد . اردن و قطر نیز در بیانیههای جداگانه این حمله را محکوم کردند .
زمینه و پیامدها
استان میسان در جنوب شرق عراق و در همسایگی مرز ایران قرار دارد و از مناطقی است که گروههای مسلح شیعه مورد حمایت ایران در آن نفوذ قابل توجهی دارند . این رویداد در شرایطی رخ میدهد که بغداد تحت فشار فزایندهای برای جلوگیری از استفاده از خاک این کشور برای حملات فرامرزی و کنترل گروههای مسلح قرار دارد. حمله به خط لوله نفتی عربستان، که یکی از مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز به شمار میرود، میتواند پیامدهای گستردهای برای امنیت انرژی منطقه و روابط بغداد با کشورهای حاشیه خلیج فارس داشته باشد.
اقدامات سریع بغداد از جمله برکناری فرمانده عملیات میسان و بسته شدن گذرگاه شلمچه، نشاندهنده تلاش این کشور برای مهار پیامدهای این رویداد و نشان دادن جدیت در برخورد با عوامل آن است. با این حال، ماهیت این اقدامات و ارتباط گذرگاه شلمچه با حمله به عربستان، پرسشهایی را درباره ابعاد وسیعتر این پرونده و نقش بازیگران مختلف در آن مطرح کرده است.
