آشنایی با فرودگاه‌های عراق؛ بخش چهارم: فرودگاه‌های بین‌المللی اقلیم کردستان (اربیل، سلیمانیه، دهوک)

مقدمه

اقلیم کردستان عراق به عنوان منطقه‌ای خودمختار در شمال این کشور، دارای شبکه فرودگاهی مستقل و به‌طور نسبی پیشرفته‌تر از سایر مناطق عراق است. این منطقه از سه فرودگاه بین‌المللی برخوردار است که دو فرودگاه آن (اربیل و سلیمانیه) در حال بهره‌برداری فعال هستند و فرودگاه سوم (دهوک) همچنان در مرحله ساخت قرار دارد. فرودگاه‌های اقلیم کردستان از نظر مدیریت، مقاصد پروازی و جایگاه بین‌المللی، ویژگی‌های متمایزی نسبت به فرودگاه‌های تحت کنترل دولت فدرال دارند.

۱. فرودگاه بین‌المللی اربیل (Erbil International Airport – EBL)

موقعیت و مشخصات فنی

فرودگاه بین‌المللی اربیل با کد یاتا EBL و کد ایکائو ORER، در ضلع شمال‌غربی outskirts شهر اربیل، مرکز اقلیم کردستان، واقع شده است . ارتفاع این فرودگاه از سطح دریا ۴۱۵ متر (۱,۳۶۳ فوت) است . اربیل دارای دو باند پروازی است: باند اصلی به طول ۴,۸۰۰ متر و عرض ۷۵ متر (باند ۱۸/۳۶) و باند دوم به طول ۲,۸۰۰ متر و عرض ۳۰ متر (باند ۱۵/۳۳) . باند ۴,۸۰۰ متری اربیل یکی از طولانی‌ترین باندهای فرود در جهان محسوب می‌شود و در رتبه هشتم جهانی قرار دارد . این باند مجهز به سیستم فرود با کمک ابزاری ILS CAT II است .

تاریخچه و توسعه

تاریخچه فرودگاه اربیل به دهه ۱۹۷۰ بازمی‌گردد، زمانی که به عنوان پایگاه نظامی ارتش عراق ساخته شد . پس از سال ۱۹۹۱ و خروج نیروهای عراقی از منطقه، این پایگاه به تدریج کاربری غیرنظامی یافت. نخستین پرواز تجاری در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۳ در این فرودگاه به زمین نشست و فرودگاه به طور رسمی در ۲۹ آوریل ۲۰۰۵ افتتاح شد . با رشد سریع اربیل به عنوان قطب اقتصادی و تجاری، دولت اقلیم کردستان تصمیم به احداث فرودگاهی جدید و مدرن در مجاورت فرودگاه قدیمی گرفت. ساخت فرودگاه جدید با طراحی شرکت بریتانیایی Scott Wilson Group و اجرای شرکت ترکی Makyol-Cengiz در سال ۲۰۰۵ آغاز شد . این پروژه با هزینه ۵۰۰ میلیون دلار توسط دولت اقلیم کردستان تأمین مالی شد . فرودگاه جدید در ۳۰ مارس ۲۰۱۱ با حضور مقامات بلندپایه افتتاح گردید .

ترمینال‌ها و ظرفیت

فرودگاه اربیل دارای یک ترمینال مسافری اصلی با ظرفیت ۴.۵ میلیون مسافر در سال است . این ترمینال دارای ۱۶ گیت خروجی است که ۶ گیت آن به پل‌های هوایی (جت‌بریج) مجهز هستند . علاوه بر ترمینال اصلی، یک ترمینال VIP اختصاصی برای مقامات و شخصیت‌های دیپلماتیک و یک ترمینال بار (Cargo Terminal) جداگانه وجود دارد . در سال ۲۰۲۳، فرودگاه اربیل ۲.۰۸۴ میلیون مسافر را جابه‌جا کرد که نسبت به سال ۲۰۲۲ حدود ۳۸۴ هزار مسافر افزایش داشت . این فرودگاه روزانه حدود ۱۰۰ پرواز را مدیریت می‌کند . در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۲۴، فرودگاه اربیل موفق به کسب امتیاز ۸۰ از ۱۰۰ در ارزیابی سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ICAO) شد که نشان‌دهنده انطباق این فرودگاه با استانداردهای جهانی است .

ترمینال بار جدید

پروژه احداث ترمینال بار جدید در مساحتی بالغ بر ۲۴,۰۰۰ متر مربع از سال ۲۰۲۱ آغاز شده و تا سال ۲۰۲۴ به پیشرفت ۸۵ درصد رسیده است . با بهره‌برداری از این ترمینال، ظرفیت بار فرودگاه اربیل از ۲,۰۰۰ تن به ۴,۰۰۰ تن در ماه دو برابر خواهد شد . شرکت DNATA Aviation به عنوان تنها شرکت مدیریت بار در این فرودگاه فعالیت می‌کند .

شرکت‌های هواپیمایی و مقاصد

حدود ۲۰ شرکت هواپیمایی در فرودگاه اربیل فعال هستند . این فرودگاه تنها فرودگاه عراق است که پروازهای مستقیم به اروپا ارائه می‌دهد . مقاصد بین‌المللی شامل دبی، دوحه، شارجه، قاهره، تهران، جده، مدینه، کویت، بیروت، امان، استانبول، آنکارا، هانوفر، وین، فرانکفورت، دوسلدورف، کپنهاگ، برلین، مونیخ، کلن، آمستردام، باکو و تفلیس است . مقاصد داخلی نیز شامل بغداد، بصره و نجف می‌شود . در جریان جنگ با داعش، فرودگاه اربیل نقش مهمی در ارائه تسهیلات نظامی به نیروهای ائتلاف ایفا کرد .

۲. فرودگاه بین‌المللی سلیمانیه (Sulaimaniyah International Airport – ISU)

موقعیت و مشخصات فنی

فرودگاه بین‌المللی سلیمانیه با کد یاتا ISU و کد ایکائو ORSU، در فاصله ۱۴ تا ۱۵ کیلومتری غرب شهر سلیمانیه، دومین شهر بزرگ اقلیم کردستان، واقع شده است . ارتفاع این فرودگاه از سطح دریا ۷۶۰ متر (۲,۴۹۲ فوت) است . این فرودگاه دارای یک باند پروازی به طول ۳,۵۰۰ متر و عرض ۴۵ متر با سطح بتنی است . مساحت کل محوطه فرودگاه حدود ۱۳.۵ کیلومتر مربع است .

تاریخچه و توسعه

ساخت فرودگاه سلیمانیه در نوامبر ۲۰۰۳ آغاز شد و در ژوئیه ۲۰۰۵ با حضور جلال طالبانی، رئیس‌جمهور وقت عراق، افتتاح گردید . در پی همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان در سپتامبر ۲۰۱۷، دولت فدرال عراق پروازهای بین‌المللی این فرودگاه را از ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷ متوقف کرد، اما پروازهای داخلی و بشردوستانه ادامه یافت . این ممنوعیت در مارس ۲۰۱۸ لغو شد . از سال ۲۰۱۷، این فرودگاه توسط دولت فدرال عراق و دولت اقلیم کردستان به طور مشترک مدیریت می‌شود و تابع قوانین و مقررات سازمان هواپیمایی کشوری عراق (ICAA) است .

ترمینال‌ها و ظرفیت

فرودگاه سلیمانیه دارای سه ترمینال برای خروج، ورود و VIP است . ظرفیت فعلی این فرودگاه ۱.۵ میلیون مسافر در سال است که قابلیت افزایش تا ۳ میلیون مسافر را دارد . در سال ۲۰۲۲، این فرودگاه ۴۲۸,۶۰۹ مسافر را جابه‌جا کرد و ۵,۵۱۳ نشست و برخاست هواپیما داشت . بر اساس آمار سال ۲۰۲۲، سلیمانیه پنجمین فرودگاه پرتردد عراق پس از بغداد، نجف، اربیل و بصره است . در بخش بار، این فرودگاه دارای سه دک عملیاتی است که قابلیت تخلیه همزمان سه محموله را دارد و انبار سرپوشیده آن حدود ۵,۰۰۰ متر مربع مساحت دارد . ظرفیت مدیریت بار آن حدود ۲ میلیون تن در سال برآورد شده است .

شرکت‌های هواپیمایی و مقاصد

شرکت‌های هواپیمایی فعال در فرودگاه سلیمانیه شامل Iraqi Airways، flydubai، Qatar Airways، Turkish Airlines، Pegasus Airlines، Royal Jordanian، Mahan Air، FlyErbil و Aircompany Armenia هستند . مقاصد پروازی این فرودگاه شامل دبی، دوحه، استانبول، امان، تهران، باکو، بیروت، قاهره، فرانکفورت، لندن (گتویک)، دوسلدورف، بغداد، بصره، نجف و اربیل است .

۳. فرودگاه بین‌المللی دهوک (Duhok International Airport – DHK)

موقعیت و مشخصات فنی

فرودگاه بین‌المللی دهوک با کد یاتا DHK و کد ایکائو ORDD، در استان دهوک و در نزدیکی روستای سمیل (Sumail) و شهر زاخو، در فاصله حدود ۲۵ کیلومتری جنوب‌غربی مرکز استان دهوک واقع شده است . باند فرودگاه به طول ۳,۸۵۰ متر با سطح آسفالت طراحی شده و مجهز به سیستم فرود ILS CAT II خواهد بود . این باند برای پذیرش هواپیماهای میان‌برد مانند ایرباس A-320 طراحی شده است .

تاریخچه و وضعیت ساخت

پروژه احداث فرودگاه دهوک در سپتامبر ۲۰۱۲ با مراسم کلنگ‌زنی با حضور نیچیروان بارزانی، نخست‌وزیر وقت اقلیم کردستان، آغاز شد . طراحی اصلی توسط شرکت لبنانی Dar al-Handasa انجام شد و شرکت فرانسوی ADPI به عنوان مشاور طراحی و بازبینی پروژه فعالیت کرد . پیمانکار اصلی ساخت، کنسرسیومی از شرکت‌های ترکی Mak-Yol و Cengiz Holding بود . هزینه برآوردی این پروژه ۴۵۰ میلیون دلار اعلام شده است .

با این حال، این پروژه بارها به تعویق افتاده است. پیش‌بینی اولیه تکمیل آن سال ۲۰۱۵ بود، اما به دلیل بحران‌های منطقه‌ای و مشکلات مالی، تا سال ۲۰۲۲ نیز همچنان در حال ساخت باقی ماند . بر اساس طراحی، فرودگاه دهوک مساحتی بالغ بر ۱,۵۰۰ هکتار را پوشش خواهد داد و دارای ۱۸ کانتر پذیرش (Check-in) خواهد بود . ظرفیت پیش‌بینی شده در سال اول بهره‌برداری، جابه‌جایی حدود ۱ میلیون مسافر است . با تکمیل این فرودگاه، دهوک به سومین فرودگاه بین‌المللی اقلیم کردستان تبدیل خواهد شد .

جمع‌بندی بخش چهارم

فرودگاه‌های اقلیم کردستان از نظر زیرساخت، مدیریت و استانداردهای عملیاتی، در مقایسه با فرودگاه‌های تحت کنترل دولت فدرال در وضعیت متمایزی قرار دارند. فرودگاه اربیل با باند ۴,۸۰۰ متری، تنها فرودگاه عراق با پرواز مستقیم به اروپا و کسب امتیاز ۸۰ ICAO، به عنوان پیشرفته‌ترین فرودگاه کشور شناخته می‌شود. فرودگاه سلیمانیه به عنوان پنجمین فرودگاه پرتردد عراق، نقش مهمی در اتصال منطقه به مقاصد بین‌المللی ایفا می‌کند. فرودگاه دهوک نیز پس از سال‌ها تعویق، همچنان در انتظار تکمیل و بهره‌برداری است. این سه فرودگاه نشان‌دهنده تلاش اقلیم کردستان برای ایجاد یک شبکه هوایی مستقل و کارآمد هستند که نقش مهمی در توسعه اقتصادی و ارتباطات بین‌المللی این منطقه دارد.