عملیات «سپیدهدم»: گزارش تحلیلی از کارزار مبارزه با فساد دولت علی الزیدی
مقدمه
در بامداد روز یکشنبه ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶، صحنه سیاسی عراق شاهد تحولی بیسابقه بود. نیروهای ضدتروریسم عراق با ورود به منطقه سبز بغداد (مقر اصلی دولت، سفارتخانهها و اقامتگاههای مقامات ارشد) و چندین منطقه دیگر، عملیات گستردهای را برای دستگیری دهها مقام ارشد دولتی و نمایندگان مجلس آغاز کردند . این عملیات که «سپیدهدم» نام گرفت، نخستین آزمون جدی دولت تازهتشکیلشده علی الزیدی در پایبندی به وعدههای مبارزه با فساد و استیصال قدرت بود .
ابعاد و مقیاس عملیات
بر اساس گزارشهای رسمی، تاکنون دستکم ۴۷ مظنون از جمله نمایندگان مجلس، معاونان وزیر و کارمندان عالیرتبه دولتی بازداشت شدهاند . برخی منابع از افزایش تعداد بازداشتشدگان تا ۶۷ نفر خبر دادهاند . این عملیات با حکم مستقیم نخستوزیر و بر اساس کیفرخواستهای صادره از سوی قوه قضائیه انجام شده است . دولت عراق اعلام کرده که این کارزار ادامهدار خواهد بود .
چهرههای کلیدی بازداشتشده
در میان بازداشتشدگان، چند چهره شاخص به چشم میخورد:
علی معارج، معاون وزیر نفت در امور توزیع، یکی از مهمترین بازداشتشدگان است. آمریکا در ماه مه ۲۰۲۶ او را به تسهیل قاچاق نفت ایران و اختلاط نفت ایرانی با نفت عراق با استفاده از اسناد جعلی متهم کرده بود . وزارت نفت عراق این اتهامات را رد کرده بود.
عدنان الجمیلی، معاون وزیر نفت در امور پالایش، پیشتر در اکتبر ۲۰۲۵ بازداشت شده بود. اعترافات وی به عنوان کلید اصلی این عملیات گسترده محسوب میشود .
عالیه نصیف، نماینده مجلس که به گفته منابع حدود ۱۵ میلیون دلار پول نقد در خانهاش کشف شده است .
مثنی السامرائی، رئیس ائتلاف عزم و نماینده مجلس .
اسامی دیگر شامل نمایندگان فعلی و سابق از طیفهای سیاسی مختلف، از جمله زیاد الجنابی، بهاء نوری، محمد الکربولی، حسن الخفاجی، محمد الصیهود (نماینده سابق و از نزدیکان السودانی) و محمد المیاحی (که به گروههای مسلح نزدیک است) میشود .
جدول زمانی و همزمانیهای راهبردی
زمانبندی این عملیات بسیار معنادار است:
۱. پیش از سفر به واشنگتن: نخستوزیر علی الزیدی قرار است در اواسط ژوئیه به آمریکا سفر کند . یک دیپلمات در بغداد به صراحت تأکید کرده که این کارزار «بخشی از آمادهسازیهای سفر واشنگتن» است تا تعهد دولت به مبارزه با فساد را به اثبات برساند .
۲. همزمان با سفر وزیر خارجه ایران: همزمان با این عملیات، «عباس عراقچی»، وزیر خارجه ایران، در بغداد حضور داشت و بر گسترش همکاری با دولت جدید تأکید کرد .
۳. پس از مهلت ۹۰ روزه صدر: این عملیات در چارچوب مهلت ۹۰ روزهای صورت میگیرد که مقتدی صدر به دولت الزیدی برای انجام اصلاحات داده بود .
اهداف دوگانه: مبارزه با فساد و مهار نفوذ ایران
تحلیلها نشان میدهد این عملیات دو هدف توأمان را دنبال میکند:
الف) مبارزه با فساد مالی
دستگیری نمایندگان و مقامات ارشد از طیفهای سیاسی مختلف (شیعه، سنی، کرد) نشان میدهد که این کارزار صرفاً ابزاری برای حذف رقبا نیست، بلکه رویکردی فراگیر دارد . کشف مقادیر عظیم وجه نقد (از جمله ۴ میلیون دلار در یک ایست بازرسی و ۱۵ میلیون دلار در خانه یک نماینده) و کالاهای لوکس (مانند اصطبل اسب) نشاندهنده عمق فساد مالی در بالاترین سطوح سیاسی است .
ب) مهار نفوذ ایران و گروههای مسلح
یک مقام امنیتی به صراحت اعلام کرده که این عملیات بخشی از «کارزار بزرگتر» علیه «تأمین مالی گروهها و قاچاق دلار و نفت ایران» است . با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که این عملیات صرفاً به فساد مالی محدود شده و تاکنون از برخورد با چهرههای کلیدی مرتبط با گروههای مسلح خودداری کرده است . تعهد اصلی الزیدی، یعنی انحصار سلاح در دست دولت، هنوز در بوته آزمایش قرار نگرفته است.
پیامدها و اهمیت راهبردی
۱. تغییر در قواعد بازی سیاسی: این نخستین بار در تاریخ عراق پس از ۲۰۰۳ است که نیروهای امنیتی با این گستردگی به منطقه سبز حمله کرده و شخصیتهای سیاسی نافذ را بازداشت میکنند. این اقدام، خط قرمزهای پیشین را در هم شکسته است.
۲. تقویت جایگاه نخستوزیر: الزیدی با این اقدام، تصویری از یک دولتمرد قوی و مصمم ارائه میدهد که در مقابل سنت ضعف دولتهای پیشین ایستاده است .
۳. ارسال پیام به شرکای بینالمللی: این عملیات، پیش از سفر به واشنگتن، پیامی روشن به آمریکا و سرمایهگذاران بالقوه ارسال میکند که دولت جدید مصمم به اصلاحات است و میتوان روی آن حساب کرد .
چالشها و پرسشهای باقیمانده
۱. مرز میان فساد و سیاست: برخی ناظران این عملیات را «کودتای نرم» علیه ساختار قدرت حاکم از ۲۰۰۳ توصیف کردهاند. آیا این اقدام صرفاً مبارزه با فساد است یا بازآرایی قدرت سیاسی؟
۲. آینده پرونده گروههای مسلح: بزرگترین چالش، یعنی مهار گروههای مسلح مورد حمایت ایران و انحصار سلاح در دست دولت، هنوز حلنشده باقی مانده است.
۳. دوام و استمرار: تجربه دولتهای پیشین نشان داده که کارزارهای مبارزه با فساد معمولاً پس از مدتی متوقف میشوند. آیا این کارزار ادامه خواهد یافت یا به یک عملیات نمادین محدود خواهد ماند؟
جمعبندی
عملیات «سپیدهدم» یک نقطه عطف در تاریخ سیاسی عراق محسوب میشود. دولت علی الزیدی با این اقدام جسورانه، معادلات قدرت را به چالش کشیده و پیامی قوی به هر دو مخاطب داخلی و بینالمللی ارسال کرده است. با این حال، موفقیت نهایی این کارزار به دو عامل بستگی دارد: استمرار آن تا رسیدن به تمام شبکههای فساد، و توانایی دولت در گام برداشتن به سوی چالش بزرگتر یعنی انحصار سلاح. در غیر این صورت، این عملیات ممکن است به یک رویداد استثنایی دیگر تبدیل شود که در حافظه جمعی عراقیان به سرعت محو میگردد.
