نمایندگان مخفی پس از «عملیات سپیدهدم»؛ آیا نوبت به سلاح پس از «نهنگها» میرسد؟ «بمبی» بر مشروعیت انتخابات ۲۰۲۵: پول سیاسی با همدستی دولت پیشین «صندوقها را آلوده کرد»
تمیم الحسن
دستکم ۹ نمایندهای که در چارچوب عملیات «شکار نهنگهای فساد» (که بامداد یکشنبه آغاز شد) قرار بود دستگیر شوند، همچنان در دسترس مقامات نیستند. این عملیات غافلگیرکننده باعث سردرگمی و رفتوآمدهای محتاطانه در میان نمایندگان و مقامات شده است. همچنین اقلیم کردستان از پناه دادن به فراریان خودداری کرده و ۸ متهم را تحویل داده است.
علی الزیدی، نخستوزیر، پس از این عملیات، آمادگی خود را برای فداکاری در راه توقف فساد اعلام کرد. بر اساس برآوردهای سیاسی، وی در حال آمادهسازی برای عملیاتی مشابه علیه گروههای مسلح است. با این حال، این عملیات تاکنون از برخورد با مقامات مرتبط با این گروهها خودداری کرده است که سؤالهایی را درباره میزان مانور در برابر واشنگتن (که تعهد کرده در ازای کاهش نفوذ ایران از دولت حمایت کند) ایجاد میکند.
۱۹ نماینده؛ و تنها ۱۰ بازداشتی
بر اساس منابع پارلمانی، رئیس مجلس با لغو مصونیت ۱۹ نماینده متهم به فساد موافقت کرده است. با این حال، تاکنون تنها دستگیری ۱۰ نماینده فعلی از مجموع ۱۵ بازداشتی اعلام شده است. منابع احتمال میدهند که نمایندگان تحت تعقیب هنوز در داخل عراق مخفی شدهاند.
بورس بازداشتها؛ برچیدن میراث السودانی و سقوط ائتلافها
از میان ۱۵ بازداشتی اعلامشده، ۹ نفر به بلوک سیاسی مرتبط با نخستوزیر پیشین (محمد السودانی) تعلق دارند. این لیست شامل ۳ نماینده فعلی، ۳ نماینده سابق، یک معاون وزیر نفت (که در لیست تحریمهای آمریکا قرار داشت) و یک مشاور پیشین نخستوزیر میشود. این عملیات همچنین ۳ نماینده از ائتلاف «عزم» (به رهبری مثنی السامرائی)، ۲ نماینده از ائتلاف «السیاده» (به رهبری خمیس الخنجر) و یک نماینده از اردوگاه «الحلبوسی» را هدف قرار داده است.
غایب بزرگ عملیات؛ گروههای مسلح
با وجود گستردگی بازداشتها، سؤال اصلی این است که چرا این اقدامات تاکنون از شخصیتهای مرتبط با گروههای مسلح دوری کرده است. به گفته یک مقام عصائب اهل الحق، مصونیت نماینده کتائب حزب الله (که از مخالفان طرح انحصار سلاح است) لغو نشده است. منابع آگاه از گفتگوهای الزیدی با فرستاده آمریکا (توم باراک) میگویند که واشنگتن حمایت خود را به دو مسیر موازی مشروط کرده است: انحصار سلاح و خشکاندن منابع مالی گروهها. آنچه تاکنون محقق شده، فقط به بخش مالی محدود شده و پرونده سلاح همچنان منتظر آزمون سختتر خود است.
پشتیبانی سیاسی؛ تأیید صدر و محرک سایه
این عملیات با پشتیبانی سیاسی سنگینی (به رهبری مقتدی صدر) همراه بوده است. صدر این اقدامات را «کارزار اصلاحی قهرمانانه» خوانده و خواستار تظاهرات حمایتی شده است. نوری مالکی (که به عنوان محرک پنهان این عملیات شناخته میشود) و نخستوزیران پیشین (عبادی و کاظمی) نیز از آن حمایت کردهاند. الزیدی نیز بر تعهد خود برای بازپسگیری اموال عمومی و انحصار سلاح تأکید کرده و گفته است که «هیچ مصونیتی برای فاسدان وجود نخواهد داشت».
بمب قضایی؛ بیاعتباری انتخابات ۲۰۲۵؟
این عملیات یک غافلگیری حقوقی سنگین را به همراه داشت. قاضی تحقیقات دادگاه مبارزه با فساد اعلام کرد که بازجوییها از معاون پیشین وزیر نفت (که از اکتبر ۲۰۲۵ بازداشت است) نشان داده است که نمایندگان و مقامات دولت السودانی از اموال عمومی و تسهیلات دولتی برای تبلیغات انتخاباتی خود سوءاستفاده کردهاند. این افشاگری ممکن است پایههای قانونی انتخابات اخیر را به چالش بکشد و آن را «انتخابات پول سیاسی» معرفی کند و حتی به ابطال آن و برگزاری انتخابات زودهنگام منجر شود.
آغاز یک رویکرد جدید یا گامی منزوی؟
احسان الشمری، کارشناس مسائل راهبردی، معتقد است که این عملیات «گام اول در ایجاد رویکردی جدید» است و میتواند به عنوان «کودتای نرم» علیه قوانین حاکم از سال ۲۰۰۳ تلقی شود. موفقیت این مسیر به تداوم آن بستگی دارد. در صورت توقف، به یک رویداد استثنایی تبدیل خواهد شد.
یک دوره و یک پیام سیاسی
الزیدی اعلام کرده است که به دنبال دوره دوم نخستوزیری نیست و حزبی تأسیس نمیکند. این امر این برداشت را تقویت میکند که این اقدامات، بخشی از مناقشات انتخاباتی نیست، بلکه تلاشی برای تغییر قوانین حاکم بر دو دهه گذشته است.
نبرد تمام نشده است
دادگاه مبارزه با فساد تأکید کرده است که تحقیقات ادامه دارد و با اعترافات متهمان، اقدامات قانونی بیشتری علیه شخصیتهای سیاسی دیگر انجام خواهد شد. سخنگوی دولت نیز اعلام کرده است که «اعترافات متهمان به شبکههای دیگری در سطح اسامی و اموال منجر میشود».
