عراق؛ میان گذشته و حال و فقدان مفهوم مدیریت دولتی
سامی التمیمی
نیمی از عراق مسکونی و نیم دیگر آن به دلیل ضعف مدیریت دولتی، فقر برنامهریزی و سازماندهی، متروکه و خالی از سکنه است. تمام سیاستمدارانی که از سال ۱۹۲۰ تاکنون بر عراق حکومت کردهاند (البته منظور مجلس و دولت است) از فقر دانش در سیاست، مدیریت و سازماندهی رنج میبردند و اغلب بیشتر به تأمین منافع شخصی، خانوادگی و حزبی خود اهمیت میدادند.
جمعیت عراق عمدتاً بین حوضه دجله و فرات و سایر رودخانهها و حاشیه آنها متمرکز شده است (حدود ۷۰.۱۷ درصد). حدود ۸۳.۲۹ درصد در مناطق روستایی پراکنده هستند. تراکم کلی جمعیت در عراق حدود ۱۱۱ نفر در هر کیلومتر مربع است.
برای مثال:
-
بغداد پایتخت با حدود ۷.۹ میلیون نفر جمعیت، بیشترین سهم را دارد.
-
نینوا (موصل و اطراف آن) با بیش از ۲.۴ میلیون نفر در رتبه دوم
-
بصره (پایتخت اقتصادی عراق و مرکز ثقل نفت و گاز) با حدود ۳.۶ میلیون نفر در رتبه سوم
-
استانهای شمالی (اقلیم کردستان) که اربیل (پایتخت گردشگری عراق) با حدود ۲.۵ میلیون نفر و سلیمانیه با حدود ۲.۴ میلیون نفر مراکز ثقل جمعیتی هستند.
از اینجا نتیجه میگیریم که مردم در مناطقی سکونت میکنند که آب، زمینهای قابل کشت یا منبع درآمد دائمی در آنها وجود دارد.
سؤال اینجاست: چگونه میتوانیم بیابان عراق را احیا کرده و برای کشاورزی، مسکن، پروژههای صنعتی و تجاری سرمایهگذاری کنیم؟
ضروری است با استفاده از لولههای بزرگ (مشابه لولههای نفت)، آب را تأمین کرده و بر اساس مطالعه دقیقی، آب را توزیع و تنظیم کنیم. آب شرب و آب مخصوص آبیاری مزارع، باغها، کارخانهها و کارگاهها باید از طریق شبکه لولههایی که خشکی و سختی بیابان را تحمل میکنند، منتقل شود. در انتهای این لولهها کنتورهای استاندارد منظم و دقیقی نصب شود تا آب بیهوده و بدون قبض مصرف نشود.
کشاورزان و باغداران نیز ملزم به استفاده از شبکههای لولهکشی و آبیاری قطرهای شوند. بدین ترتیب آب را به طور قانونی (مانند برق و اینترنت) تأمین کرده، از هدررفت آن جلوگیری کرده و پروژههای مهمی را اجرا خواهیم کرد که به مناطق فقیر و بیابانی خدمت کرده و آنها را به شهرهای مسکونی، صنعتی و تجاری تبدیل مینماییم.
همچنین تمرکز بر افزایش فضاهای سبز و دریاچههای صنعتی کوچک در مناطق مسکونی ضروری است. نباید پارکها و فضاهای سبز را برای ساخت پروژههای صنعتی و مجتمعهای مسکونی مصادره کرد. فضاهای سبز به کاهش آلودگی هوا، کاهش دمای محیط، افزایش رطوبت هوا، بهینهسازی مصرف آب و برق کمک میکنند و فواید سلامتی بسیاری دارند که مطالعات پزشکی مدرن آنها را کشف کرده است.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) میگوید: «سبک زندگی شهری مدرن با استرس مزمن، کمبود فعالیت بدنی کافی و قرار گرفتن در معرض خطرات زیستمحیطی انسانی مرتبط است. افزایش فضاهای سبز شهری (مانند فضاهای سبز مسکونی، پارکها و زمینهای بازی) میتواند سلامت روانی و جسمی را بهبود بخشیده و میزان بیماری و مرگ و میر را در میان ساکنان شهرها کاهش دهد.»
