تشکیل ائتلاف احتمالی اقویاء؛ دلایل و پیامدها
شهاب نورانیفر
پس از آنکه در تاریخ 15 می سال جاری که جلسه رأی اعتماد به دولت علی الزیدی برگزار شد، حرف و حدیثهای بسیاری در خصوص تشکیل ائتلافی به نام ائتلاف اقویاء مطرح گردید و قرار بر این است تا هسته اولیه آن متشکل از ائتلاف دولت قانون با 29 کرسی، ائتلاف عزم با 15 کرسی و حزب دموکرات با 26 کرسی باشد. این ائتلاف در واقع متشکل از احزاب قدرتمندی است که در جلسه رأی اعتماد، هر کدام به ترتیب 2 وزیر پیشنهادی (کشور و آموزش عالی)، 2 وزیر پیشنهادی (برنامهریزی و فرهنگ) و 1 وزیر پیشنهادی (مسکن) از سوی آنها رأی اعتماد نگرفتهاند. در این یادداشت به ریشههای شکلگیری این ائتلاف احتمالی، وضعیت آن در قالب آرایش نیروهای سیاسی و نیز پیامدهای شکلگیری این ائتلاف احتمالی خواهیم پرداخت.
ریشههای شکلگیری این ائتلاف
ریشه این موضوع را نه فقط از جلسه رأی اعتماد به وزیران بلکه پیش از آن باید جستوجو کرد. همچنین باید به این نکته توجه داشت که حتی در صورت عدم تشکیل این ائتلاف به صورت رسمی، به شکل غیررسمی هم این ائتلاف هماکنون شکل گرفته است (منبع). در واقع از زمان انتخاب مالکی به عنوان نامزد نخستوزیری از سوی چارچوب هماهنگی، سهگانه قیس الخزعلی با 28 کرسی، محمد الحلبوسی با 37 کرسی و اتحادیه میهنی با 17 کرسی از همان ابتدا موضع منفی نسبت به نوری المالکی داشتند.
این موضعگیری حتی پیش از این هم تا حدی خود را نشان داده و در انتخابات نایبرئیس دوم مجلس هم سهگانه مذکور مخالف نامزدی مالکی برای نخستوزیری در ابتدا به ریبوار کریم رأی داده بودند و در مقابل مالکی و سامرایی نمایندگان خود را به سمت رأی دادن به شاخوان عبدالله هدایت نمودند (منبع). همین وضعیت در خصوص انتخابات ریاستجمهوری هم ادامه یافت و به استثنای عزم که مجبور شد با اجماع موجود بر روی نزار آمیدی همراهی کند، دولت قانون وحزب دموکرات جلسه انتخابات را تحریم نمودند و در مقابل عصائب اهلحق و تقدم و اتحادیه میهنی برگزاری جلسه مجلس برای انتخابات ریاستجمهوری را هدایت کردند. در واقع اتفاقات پیشآمده در جلسه رأی اعتماد نقطه اوج این اختلافات بود که بیش از پیش تقابل این دو سهگانه را آشکار کرد و باعث مطرح شدن تشکیل ائتلاف اقویاء شد.
وضعیت این ائتلاف احتمالی در سایه ترکیب سیاسی موجود
در واقع ائتلاف اقویاء دارای 70 کرسی در مقابل سهگانه مخالف خود است که عملا 112 کرسی را داراست. علت بیان چنین ارقامی از این جهت است که هسته اصلی ائتلاف اقویاء را مالکی، سامرایی و بارزانی تشکیل میدهند و در مقابل آنها خزعلی، حلبوسی، طالبانی و تا حد زیادی سودانی بهویژه پس از انشقاقهای اخیر قرار دارند (ائتلاف باقیماندگان سودانی تقریبا در حد 30 نماینده در نظر گرفته شده است)؛ کما اینکه ائتلاف سودانی در جلسه رأی اعتماد هم تا حد زیادی همگام با سهگانه مخالف مالکی و بارزانی عمل کرد (منبع). در مقابل اما انشقاقیافتگان از ائتلاف سودانی که ائتلاف البیان الوطنی را تشکیل دادهاند و تعداد آنها به 22 نماینده میرسد، مشخص نیست که ضرورتا با ائتلاف اقویاء همراه شوند زیرا به باور برخی ناظران فلسفه اصلی شکلگیری این ائتلاف جهت مقابله با سهگانه مخالف مالکی است و لزومی ندارد که این ائتلاف نوظهور خود را در مقابل آن سهگانه قرار دهد.
همچنین احزاب دیگری مانند سازمان بدر و مجلس اعلای اسلامی که از حامیان نخستوزیری مالکی بودند هم در مقابل تشکیل چنین ائتلافی موضع منفی نشان دادهاند و از نظر آنها تشکیل این ائتلاف به معنای دودستگی در چارچوب هماهنگی است. در این راستا برای نمونه ابوتراب التمیمی از رهبران و نمایندگان سازمان بدر در تاریخ ۲۴ می تصریح کرد «اگر هادی العامری نبود، چارچوب هماهنگی از هم میپاشید. او نقش بزرگی در نزدیک کردن دیدگاهها ایفا کرد، زیرا تقریباً هر روز یکی از طرفها دچار اختلاف و نارضایتی میشد و منافع حزبی بهتدریج بر مواضع ملی غلبه کرده بود» (منبع). همچنین همام حمودی هم در اظهاراتی در تاریخ 24 می وحدت چارچوب هماهنگی را خط قرمزی دانسته و بر مخالفت با تشکیل هر گونه ائتلافی که باعث تهدید انسجام چارچوب شود، تأکید کرده بود (منبع).
پیامدها و ابعاد تشکیل ائتلاف اقویاء
در این زمینه 3 بعد و پیامد را میتوان ذکر کرد:
1-به باور کارشناسان، تشکیل این ائتلاف برای نخستین بار زنگ خطری برای وحدت چارچوب هماهنگی به شمار میرود. البته چارچوب هماهنگی خود یک ائتلاف نیست بلکه یک کمیته هماهنگی میان احزاب است و عدم وحدت نظر در آن امری طبیعی است. با این حال شکلگیری ائتلافهایی درون آن دیر یا زود احتمالا باعث تقابل میان جناحهای آن خواهد شد و همین امر یک زنگ خطر برای چارچوب هماهنگی محسوب میشود.
2-این ائتلافها به نوعی تقابل نسلی در ساختار سیاسی عراق هم است زیرا خزعلی و حلبوسی و طالبانی همگی از سیاسیون نسل دوم عراق هستند و در ائتلاف مقابل به غیر از مثنی السامرایی، بارزانی و مالکی از نسل اول سیاسیان میباشند.
3-در صورت افزایش این سطح از تقابل سیاسی میان دو سهگانه مذکور و در صورتی که ائتلاف اقویاء بتواند احزاب دیگری را هم به سوی خود جذب کند، احتمال حصول بازبینی در توزیع وزارتخانهها هم وجود خواهد داشت زیرا برای نمونه ائتلاف سودانی با 46 کرسی، توانست 3 وزارتخانه نفت، کشاورزی و برق را دریافت کند و وزارت نفت به بیش از 20 امتیاز نیاز داشت اما اکنون با 37 کرسی منطقی نیست که همین 3 وزارتخانهها را بر اساس امتیازگذاری انجام شده داشته باشد.
