تاجران عراقی در این ماه‌ها دنبال چه اجناسی برای واردات بوده‌اند؟ گزارشی تحلیلی از نیازهای تاجران عراقی برای واردات اجناس
مطالعات عراق
بر اساس داده‌های گمرکی و گزارش‌های اقتصادی منتشر شده، تجار عراقی در ماه‌های اخیر سال ۲۰۲۶ تمرکز خود را بر چند دسته کالایی مشخص گذاشته‌اند که نشان‌دهنده تغییرات ساختاری در الگوی مصرف و سیاست‌های تجاری این کشور است.
ترکیب کلی واردات عراق
واردات عراق در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ به ۸.۷۲ میلیارد دلار رسید که نسبت به سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ (۱۷.۸ میلیارد دلار) کاهش چشمگیری داشته است . این افت عمدتاً ناشی از اختلالات زنجیره تأمین و بحران تنگه هرمز بوده است. ترکیب واردات عراق به طور سنتی شامل ماشین‌آلات و تجهیزات حمل‌ونقل (۳۸٪)، محصولات تولیدی (۲۷٪)، سوخت‌های معدنی (۱۰٪) و مواد شیمیایی (۷٪) است .
تمرکز شدید بر ۹ گروه کالایی
داده‌های نُه ماهه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که تنها ۹ گروه کالایی از ۹۹ گروه استاندارد جهانی، بیش از ۶۷ درصد از کل ارزش واردات عراق را به خود اختصاص داده‌اند . این تمرکز بالا نشان‌دهنده وابستگی شدید بازار عراق به تعداد محدودی از کالاهای اساسی است که ذیلاً به معرفی این موارد می‌پردازیم:
اولویت‌های اصلی تجار عراقی در ۲۰۲۶
۱. خودرو و تجهیزات حمل‌ونقل (بزرگ‌ترین حوزه واردات)
قطعات خودرو یکی از بزرگ‌ترین حوزه‌های واردات عراق است که ارزش سالانه آن به حدود ۷ میلیارد دلار می‌رسد . امارات با حدود ۵ میلیارد دلار در صدر تأمین‌کنندگان قرار دارد و پس از آن چین و کره جنوبی قرار می‌گیرند . نکته قابل توجه اینکه در نیمه اول ۲۰۲۶، در حالی که کل واردات عراق از چین ۴۱.۷ درصد کاهش یافت، واردات خودرو از چین ۱۳ درصد رشد کرد و به ۲.۷۵ میلیارد دلار رسید . این نشان‌دهنده اعتماد فزاینده مصرف‌کننده عراقی به خودروهای چینی از نظر قیمت و فناوری است.
۲. محصولات غذایی و کشاورزی
-
برنج باسماتی هندی: عراق در آغاز ۲۰۲۶ به یکی از بزرگ‌ترین بازارهای واردات برنج باسماتی هند در کنار ایران و افغانستان تبدیل شده است. تقاضا برای این محصول «قوی و پایدار» توصیف شده و پیش‌بینی می‌شود صادرات برنج هند در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به ۲۴ میلیون تن برسد . نمونه‌های اسناد تجاری نشان می‌دهد شرکت‌های عراقی در دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ محموله‌های بزرگ برنج باسماتی (هر محموله حدود ۳ تا ۶ هزار کیسه ۳۰ کیلوگرمی) از هند وارد کرده‌اند .
-
محصولات لبنی و گوشت: یک شرکت عراقی (Al Seraj Al Mubeen) در ژوئیه ۲۰۲۶ برای خرید شیر خشک و گوشت گاو از بلاروس اعلام آمادگی کرد. این شرکت دلیل این رویکرد را «افزایش شدید قیمت مواد غذایی در بازارهای سنتی» و نیاز به «تنوع بخشیدن به جغرافیای خرید» عنوان کرده است .
-
میوه و سبزیجات: عراق سالانه بیش از ۸۰۰ میلیون دلار میوه و سبزیجات از ترکیه وارد می‌کند .
۳. محصولات الکترونیکی و برقی
-
لوازم خانگی و الکترونیکی: عراق سالانه حدود ۶۵۸ میلیون دلار لوازم الکترونیکی از ترکیه وارد می‌کند . با این حال، در نیمه اول ۲۰۲۶ واردات کولر، محصولات الکترونیکی و موبایل از چین به دلیل افزایش تعرفه‌ها به ۳۳ درصد و بحران حمل‌ونقل، کاهش یافته است .
-
مبلمان: واردات مبلمان از ترکیه به تنهایی حدود ۶۸۰ میلیون دلار در سال برآورد می‌شود .
۴. فلزات و مواد اولیه صنعتی
داده‌های تجاری نشان می‌دهد آلومینیوم و مصنوعات آلومینیومی در ماه‌های اخیر یکی از بزرگ‌ترین اقلام وارداتی عراق بوده است. در فوریه ۲۰۲۶، واردات آلومینیوم به عراق به تنهایی حدود ۲۳.۸ میلیون بات (معادل چندین میلیون دلار) بوده است .
۵. طلا و فلزات گرانبها
طلا در میان ۹ گروه کالایی اصلی واردات عراق قرار دارد و به عنوان یکی از اولویت‌های تجار عراقی در سال ۲۰۲۶ شناخته می‌شود . از اول ژانویه ۲۰۲۶، عراق بر طلا ۵ درصد مالیات بر ارزش وضع کرده است .
۶. پوشاک و منسوجات
پوشاک یکی از پرحجم‌ترین و سودآورترین حوزه‌های واردات عراق است که تقاضای آن در تمام طول سال پایدار است. ترکیه به دلیل نزدیکی جغرافیایی (زمان حمل ۷ تا ۱۲ روز) و امکان بازدید حضوری از بازارهای استانبول، گزینه نخست تجار عراقی است. چین برای حجم‌های بالا با قیمت پایین‌تر (زمان حمل ۲۵ تا ۴۰ روز) گزینه دوم است. تعرفه گمرکی پوشاک در عراق بین ۱۵ تا ۳۰ درصد ارزش گمرکی متغیر است .
۷. پارچه دشداشه (پوشاک سنتی)
بازار دشداشه در بصره و مناطق جنوبی عراق همچنان فعال است. پارچه‌های وارداتی شامل تویوبو ژاپنی (درجه یک و دو)، چینی و پاکستانی است. قیمت دشداشه خام ژاپنی درجه یک حدود ۷۵ هزار دینار و چینی درجه سه حدود ۴۰ هزار دینار است. تقاضا در فصل‌های عید، زمستان، تابستان و محرم افزایش می‌یابد .
۸. کالاهای لوکس و سنگی-فلزی
سوق الأحجار الکریمة (بازار سنگ‌های قیمتی) در بغداد شاهد رونق قابل توجهی است. عقیق یمنی پرتقاضاترین سنگ است و در ساخت انگشترهای لوکس، حکاکی آیات قرآنی و اسماء الله استفاده می‌شود. زمرد، در نجف، فیروزه، یاقوت و حديد صيني از دیگر اقلام پرطرفدار هستند. خریداران عمدتاً از اقشار ثروتمند هستند و افزایش قیمت مواد خام تأثیری بر حجم تقاضا نداشته است .
چالش‌ها و محدودیت‌های تجار عراقی
۱. بحران تنگه هرمز: اختلال در کشتیرانی این مسیر حیاتی، تأخیر در حمل کالا و افزایش هزینه‌های دریایی را به همراه داشته است .
۲. نظام پیش‌اظهار گمرکی: از اول ژانویه ۲۰۲۶، عراق نظام پیش‌اظهار اجباری برای همه کالاها اجرا کرده که تجار باید قبل از انتقال وجه، کالا را در سامانه ثبت کنند .
۳. تعرفه‌های جدید: تعرفه کالاهای الکترونیکی به ۳۳ درصد افزایش یافته و سیستم تعرفه ثابت کانتینری لغو شده است .
جمع‌بندی
تجار عراقی در سال ۲۰۲۶ به طور مشخص بر خودرو (به‌ویژه چینی)، مواد غذایی اساسی (برنج، لبنیات، گوشت)، لوازم الکترونیکی و خانگی، آلومینیوم و فلزات صنعتی، طلا و پوشاک متمرکز شده‌اند. تمرکز بر تنها ۹ گروه کالایی که ۶۷ درصد واردات را تشکیل می‌دهند، نشان‌دهنده اقتصاد واردات محور و وابسته به کالاهای مصرفی و صنعتی مشخص است. کاهش کل واردات از چین (۴۱.۷٪) در کنار رشد واردات خودرو از این کشور، نشان می‌دهد تجار عراقی در حال بازآرایی سبد وارداتی خود به سمت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر و تقاضای پایدارتر هستند. در عین حال، بحران‌های لجستیکی و سیاست‌های تجاری جدید، هزینه‌های واردات را افزایش داده و تجار را به سمت تنوع بخشیدن به منابع تأمین (مانند روی آوردن به بلاروس برای لبنیات) سوق داده است.
