آشنایی با نیروی هوایی عراق؛ بخش دوم: تحول در دوران جمهوری و جنگ سرد (۱۹۵۸-۱۹۸۰)
انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ که به سرنگونی نظام پادشاهی و اعلام جمهوری در عراق انجامید، نقطه عطفی در تاریخ نیروی هوایی این کشور بود. این تحول سیاسی نه تنها ساختار حکومت، بلکه اتحادهای بینالمللی عراق را نیز دگرگون ساخت. دولت جدید به رهبری عبدالکریم قاسم به تدریج روابط خود را با کشورهای غربی، به ویژه بریتانیا که تأمینکننده اصلی تسلیحات هوایی عراق بود، قطع کرد و در عوض به اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق نزدیک شد. این تغییر راهبردی، سرآغاز دورانی تازه در تاریخ نیروی هوایی عراق بود که تأثیرات آن برای دههها باقی ماند.
ورود به عصر میگ
نخستین نشانههای این دگرگونی در سال ۱۹۵۸ و با ورود جنگندههای پیشرفته شوروی به عراق نمایان شد. نیروی هوایی عراق که پیش از این به جنگندههای جت بریتانیایی مانند وامپایر و هانتر متکی بود، به تدریج هواپیماهای مدرن شوروی از جمله میگ-۱۷، میگ-۱۹ و سپس میگ-۲۱ را دریافت کرد.
این جنگندهها که سرعت، قدرت مانور و تسلیحات بهتری داشتند، توان رزمی نیروی هوایی را به طور چشمگیری افزایش دادند. در کنار جنگندهها، بمبافکنهای سبک ایل-۲۸ و هواپیماهای ترابری آن-۲ و آن-۱۲ نیز وارد خدمت شدند.
دهه ۱۹۶۰: مشارکت در جنگهای عربی
در دهه ۱۹۶۰، نیروی هوایی عراق در دو نبرد بزرگ منطقهای شرکت فعال داشت. در جنگ ژوئن ۱۹۶۷ (جنگ شش روزه)، عراق علاوه بر اعزام نیروی زمینی، اسکادرانهایی از جنگندههای هانتر و میگ-۱۷ را برای پشتیبانی از جبهه اردن و سوریه اعزام کرد. خلبانان عراقی در این جنگ چندین عملیات علیه مواضع اسرائیلی انجام دادند و چند فروند هواپیمای خود را از دست دادند. تجربه این جنگ، لزوم نوسازی هرچه سریعتر ناوگان هوایی را آشکار ساخت.
در جنگ اکتبر ۱۹۷۳ (جنگ رمضان یا یوم کیپور)، نیروی هوایی عراق نقش مؤثرتری ایفا کرد. عراق یک اسکادران کامل از جنگندههای میگ-۲۱ و میگ-۱۷ را به جبهه سوریه اعزام کرد. این نیروها در عملیاتهای پشتیبانی نزدیک هوایی و درگیری با نیروی هوایی اسرائیل شرکت داشتند و چندین فروند هواپیمای دشمن را سرنگون کردند. با این حال، تلفات نیروی هوایی عراق در این جنگ قابل توجه بود.
تنوعبخشی به منابع تسلیحاتی
اگرچه اتحاد شوروی تأمینکننده اصلی تسلیحات هوایی عراق در این دوره بود، اما دولت عراق برای کاهش وابستگی به یک منبع واحد، به دیگر کشورها نیز روی آورد. مهمترین دستاورد این راهبرد، خرید جنگندههای مدرن فرانسوی میراژ اف-۱ (Mirage F1) در اواخر دهه ۱۹۷۰ بود. این هواپیماهای چندمنظوره که قابلیت رهگیری هوایی و حمله به اهداف زمینی را داشتند، پیشرفتهترین جنگندههای آن زمان در خاورمیانه محسوب میشدند و نقش کلیدی در جنگ آینده با ایران ایفا کردند. همزمان، خلبانان و تکنسینهای عراقی برای آموزش دورههای پیشرفته به فرانسه و شوروی اعزام میشدند.
رشد سازمانی و ساختاری
در این دوره، زیرساختهای نیروی هوایی نیز توسعه چشمگیری یافت. پایگاههای هوایی متعددی در سراسر کشور (از جمله پایگاههای بلد، تکریت، کرکوک و شعیبیه) گسترش یافتند و به باندهای پروازی طولانیتر، آشیانههای مستحکم و سامانههای راداری پیشرفته مجهز شدند. مراکز تعمیرات و نگهداری نیز با کمک کارشناسان شوروی و فرانسوی توسعه یافتند. در آستانه جنگ ایران و عراق، نیروی هوایی عراق با برخورداری از حدود ۳۵۰ فروند هواپیمای جنگی و هزاران پرسنل آموزشدیده، به یکی از نیرومندترین نیروهای هوایی منطقه تبدیل شده بود و برای آزمونی بزرگ آماده میشد.
