قتل احمد العلوانی و تكرار تناقضات فرقهای در ميان نخبگان اهل سنت

کشته شدن احمد العلوانی، نماینده سابق پارلمان عراق، در بیروت، بار دیگر فضای سیاسی و رسانهای عراق را تحت تأثیر قرار داد. جسد وی شامگاه ۹ نوامبر ۲۰۲۶ در آپارتمانی در منطقه طریقالجدیده بیروت کشف شد. (منبع) بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی مقامهای لبنانی و عراقی، علوانی پس از ورود به فرودگاه بیروت، ابتدا به هتلی در نزدیکی منطقه الروشه رفت، اما کمتر از یک ساعت بعد، همراه چند نفر که به گفته کارکنان هتل با وی آشنایی قبلی داشتند، محل را ترک کرد. او سپس به خواست خود به آپارتمانی در منطقه طریقالجدیده، از مناطق عمدتاً سنینشین بیروت، منتقل شد. بررسیهای اولیه نشان داد که جسد وی بر اثر ضربه به سر و خفگی به قتل رسیده است. در این پرونده، یک شهروند لبنانی بازداشت و جستوجو برای شناسایی دو مظنون سوری ادامه یافت. (منبع)
اما پرسشى كه در اينجا مطرح مىشود، مرتبط با گذشته علوانی است و اینکه چرا بیش از یک دهه در زندان بود؟ وی در دسامبر ۲۰۱۳، در جریان عملیات نیروهای مبارزه با تروریسم برای بازداشتش در شهر رمادی، بازداشت شد. در جریان درگیری مسلحانه آن روز، برادر وی، پنج نفر از محافظانش کشته و دو نیروی عراقی به شهادت رسیدند. علوانی در نوامبر ۲۰۱۴ به اتهام قتل یکی از نظامیان و تلاش برای قتل دو نفر دیگر به اعدام و حبس ابد محکوم شد. (منبع) همچنین در پروندهای جداگانه، به اتهام تحریک به خشونت و ایجاد تنش فرقهای تحت پیگرد قرار گرفت. (منبع) سرانجام در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، پس از انصراف خانواده یکی از قربانیان در جریان عملیات بازداشت از شکایت و پذیرش غرامت مالی، علوانی مشمول قانون عفو عمومی شد و پس از بیش از ده سال زندان آزاد و تبرئه شد. (منبع)
با وجود جایگاه سیاسی محدود علوانی در دوره پس از آزادی اما در زمان کشته شدن، واکنشهای سیاسی و رسانهای به این حادثه منجر به گسترش ابعاد آن شد. ائتلاف سیاده به رهبری خمیس الخنجر، بدون انتظار برای تکمیل تحقیقات، قتل علوانی را یک ترور سیاسی جدید توصیف کرد و مدعی شد همان گروههای مسلحی که در عراق فعالیت میکنند، در این حادثه دست داشتهاند. (منبع) برخی دیگر از فعالان اهل سنت هم حزبالله لبنان را مسئول این قتل معرفی کردند. این موضعگیری عملاً انگشت اتهام را به سمت گروههای مقاومت عراقی و جریانهای نزدیک به ایران نشانه میرفت. همچنین نخبگان سياسى و رسانهای اهل سنت تلاش كردند كه از علوانى يک قهرمان بسازند. در مقابل، برخی فعالان و کاربران شیعه با استناد به اطلاعات منتشرشده درباره همراهی علوانی با افرادی از تابعیت سوری، تأکید کردند که هنوز هیچ مدرک معتبری برای انتساب قتل به گروههای مقاومت یا حزبالله لبنان ارائه نشده است. برخی دیگر نیز با یادآوری سابقه قضایی وی، تبدیل کردن او به یک قهرمان ملی را مورد انتقاد قرار دادند و بر اين نكته تأكيد داشتند كه از نظر اهل سنت فقط انتقاد از سياستمداران شيعى يک امر ممدوح است و در هنگام انتقاد از سياستمداران اهل سنت، اين افراد يا سكوت كرده و يا انتقاد از شخصيتهای هممذهب خود را جایز نمیدانند.
در مجموع، ماجرای علوانی بار دیگر تناقضی قابل تأمل در گفتمان بخشی از نخبگان سیاسی و رسانهای اهل سنت عراق را آشکار کرد. جریانهایی که در مواجهه با نیروهای سیاسی شیعه، همواره بر ملیگرایی، وحدت ملی و عبور از مرزبندیهای مذهبی تأکید میکنند، در مواجهه با چهرههای متعلق به محیط سیاسی و اجتماعی خود، گاه همان منطق هویتی، فرقهای و منطقهای را بازتولید میکنند. به بیان دیگر، ملیگرایی در این گفتمان، در مواردی بیش از آنکه اصلی فراگیر و مبتنی بر حقوق و منافع همه عراقیها باشد، به ابزاری برای رقابت سیاسی با شیعیان تبدیل میشود. در واقع نحوه مواجهه با پرونده علوانی نشان داد که فاصله میان ادعای ملیگرایی و پایبندی عملی به الزامات آن همچنان یکی از چالشهای سیاست عراق است. کمااينكه در خصوص دليل قتل وى و سورى بودن آخرين افرادى كه با وى همراه بودند، مىتوان حتى وجود رقابتها و اختلافات داخلى ميان نخبگان سياسى اهل سنت و تبديل جسد علوانى به عنوان يک پيراهن عثمان را دليل قتل وى دانست.
مطالعات عراق



