دیپلماسی روی میدان مین: آیا بغداد موفق میشود بنبست میان واشنگتن و تهران را بشکند؟
دکتر فاضل علی، فعال رسانهای عراقی
روزهای اخیر شاهد یک حرکت دیپلماتیک فشرده از سوی عراق بود که نخستوزیر علی الزیدی در صدر آن قرار داشت؛ تلاشی جسورانه برای بازتعریف جایگاه بغداد در قلب معادله آرامسازی منطقهای. سفر اخیر او به واشنگتن که با دیدار رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ به اوج خود رسید، صرفاً یک تور تشریفاتی برای بررسی شراکتهای اقتصادی و گسترش فرصتهای سرمایهگذاری نبود، بلکه نشانههایی از یک ابتکار جسورانه عراقی را نیز در خود داشت: گشودن کانالهای گفتوگو میان واشنگتن و تهران، و خاموش کردن فتیله تشدید نظامیای که ثبات منطقه و شریان انرژی جهانی در تنگه هرمز را تهدید میکند.
تناقض سیاسی این ماجرا در واکنشهای متفاوت کاملاً آشکار شد؛ در حالی که دیدگاه عراقی از سوی واشنگتن با استقبال و حمایت روشنی مواجه شد و بهعنوان گامی برای مهار بحران و جلوگیری از گسترش دایره رویارویی تلقی گردید، سیگنالهای تهران آکنده از گلایهای سنگین و انتقادی علنی بود. انتقاد تندی که علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر ایران، مطرح کرد و این سفر را «مؤسفانه» و «نامناسب در زمانبندی» و «توهینآمیز» توصیف کرد، موضعی گذرا نبود، بلکه بازتابدهنده میزان پیچیدگی و میدان مینی است که بغداد در تلاش برای آشتیدادن دو رقیب دیرینه بر روی آن گام برمیدارد.
> تلاش بغداد برای میزبانی نشستی میان مقامات ایرانی و آمریکایی، نشاندهنده گذاری راهبردی از نقش «میدان سنتی درگیری» به نقش «سکوی راهحلهای دیپلماتیک» است.
این تناقض، دیپلماسی عراق را در برابر آزمونی واقعی و دستور کاری سنگین از چالشها قرار میدهد:
– حفاظت از امنیت ملی: بغداد میداند که هرگونه رویارویی مستقیم میان دو متحدش، بازتاب منفی بر ثبات داخلیاش خواهد داشت؛ از این رو آرامسازی برای عراق پیش از آنکه یک خواسته منطقهای باشد، یک ضرورت وجودی است.
– تأمین منافع انرژی: تور منطقهای پیشروی نخستوزیر (که شامل تهران، آنکارا، ریاض و دمشق میشود) در زمانی حساس صورت میگیرد که زنجیرههای تأمین انرژی آسیب دیدهاند؛ همین امر برگ برنده اقتصادی نیرومندی برای بغداد جهت چانهزنی و نزدیک کردن دیدگاهها فراهم میکند.
– اثبات بلوغ سیاسی: پیشبرد این ابتکار، با وجود لحن تند برخی محافل در تهران، آزمونی واقعی برای توانایی دولت کنونی عراق در مدیریت مستقل و متوازن بحرانهای منطقهای است.
در نهایت، میانجیگری عراق امروز یک تجمل سیاسی به نظر نمیرسد، بلکه مانوری شجاعانه در زمانی حساس است. موفقیت ابتکار الزیدی در فراهمکردن زمینه برای گفتوگو -مستقیم یا غیرمستقیم- تنها شکل روابط عراق با پیرامونش را تعیین نخواهد کرد، بلکه چهره ثبات را در کل منطقه برای سالهای آینده ترسیم خواهد کرد.
