نقدی بر گزارش مؤسسه آمریکایی «منطق بقا»؛ نگاهی دیگر به تحول گروه‌های مقاومت عراق

نقدی بر گزارش مؤسسه آمریکایی منتدی الخلیج درراستای «منطق بقا» و کُرنش محور مقاومت؛ نگاهی دیگر به تحول گروه‌های مقاومت عراق

مطالعات عراق

مؤسسه «منتدی الخلیج الدولی» در گزارش اخیر خود با عنوان «گروه‌های مسلح و منطق بقا»، تحلیلی از تحولات گروه‌های مقاومت عراق ارائه داده است. هرچند این گزارش زوایای جالبی از واقعیت سیاسی عراق را بازتاب می‌دهد، اما به نظر می‌رسد از زاویه‌ای ناقص و تا حدی سطحی به این پدیده پیچیده نگریسته است.

نخست: مقاومت، فراتر از منافع مقطعی

گزارش مؤسسه آمریکایی با طرح مفهوم «منطق بقا» سعی دارد نشان دهد که گروه‌های مقاومت در عراق، اولویت خود را از «مقاومت» به «حفظ نفوذ سیاسی و اقتصادی» تغییر داده‌اند. این برداشت، هرچند تا حدی می‌تواند بخشی از واقعیت را توضیح دهد، اما از درک عمیق‌تر ماهیت مقاومت غافل است. مقاومت در فرهنگ سیاسی گروه‌های عراقی، صرفاً یک «ابزار» برای بقا نیست، بلکه یک «هویت» و «رسالت» است که ریشه در مفاهیم اعتقادی و تاریخی دارد. گروه‌های مقاومت عراق، فارغ از فشارهای خارجی، خود را بخشی از یک پروژه بزرگ‌تر می‌دانند که در آن عدالت، مبارزه با ظلم و حمایت از مظلومان (چه در فلسطین، چه در لبنان و چه در یمن) در اولویت قرار دارد. به عبارت دیگر، بقا برای آنها وسیله‌ای برای ادامه این رسالت است، نه خودِ هدف.

دوم: صیانت از دستاوردها یا تغییر ماهیت؟

نکته دیگری که گزارش از آن غفلت کرده، تفاوت میان «تغییر تاکتیک» و «تغییر راهبرد» است. اینکه برخی گروه‌های مسلح امروز به دنبال کسب کرسی‌های پارلمانی یا مشارکت در دولت هستند، لزوماً به معنای تغییر ماهیت آنها نیست. بلکه این رفتار را می‌توان «صیانت از دستاوردهای مقاومت» در چارچوب بازی سیاسی جدید تفسیر کرد. مقاومت عراق نشان داده که در عین حال که از ابزارهای سیاسی برای تحقق اهداف خود استفاده می‌کند، هرگز از هویت جهادی و دینی خود فاصله نگرفته و در مواقع حساس، توانایی بازگشت به میدان نبرد را دارد. نمونه‌های تاریخی نشان می‌دهد که این گروه‌ها در عین حضور در ساختار سیاسی، هرگز از آرمان‌های خود عقب‌نشینی نکرده‌اند.

سوم: بقا، ابزاری برای مبارزه، نه هدف نهایی

گزارش مؤسسه، «بقا» را به عنوان هدف نهایی گروه‌های مقاومت معرفی می‌کند. در حالی که در نگاه آنان، بقا در گرو ادامه مبارزه و ایستادگی در برابر اشغالگران و تروریست‌هاست. شهدای فراوانی که این گروه‌ها در راه مبارزه با داعش و دفاع از حرمین شریفین تقدیم کرده‌اند، به خوبی نشان می‌دهد که مفهوم «بقا» برای آنها رنگ و بوی دیگری دارد. بقا برای آنها نه به معنای مصالحه و عقب‌نشینی، بلکه به معنای حفظ توانایی برای ادامه مسیر مقاومت در طولانی‌مدت است. این یک استراتژی هوشمندانه است که به آنها اجازه می‌دهد تا با وجود فشارهای داخلی و خارجی، همچنان به عنوان نیروی مؤثری در معادلات امنیتی و سیاسی عراق باقی بمانند.

چهارم: مقاومت و آینده عراق

در پایان، باید گفت که تحلیل صرفاً امنیتی و سیاسی از تحولات گروه‌های مقاومت، نمی‌تواند تصویر کاملی از واقعیت ارائه دهد. نادیده گرفتن بُعد اعتقادی و آرمانی مقاومت، تحلیل را دچار نقص می‌کند. مقاومت عراق، با وجود تمام چالش‌ها، ثابت کرده است که می‌تواند در عین انعطاف‌پذیری تاکتیکی، بر اصول راهبردی خود استوار بماند. به نظر می‌رسد مؤسسه آمریکایی با تمرکز بر «منطق بقا»، در واقع به دنبال توجیه فشارهای خود بر عراق و گروه‌های مقاومت است، در حالی که اگر به درستی به این پدیده نگریسته شود، درمی‌یابیم که گروه‌های مقاومت نه به دنبال بقای صرف، که به دنبال تحقق آرمان‌هایی بزرگ‌ترند که بقا را به عنوان یکی از ابزارهای این مسیر تلقی می‌کنند. بررسی دقیق‌تر رفتار و عملکرد این گروه‌ها نشان می‌دهد که آنها همواره میان واقعیت‌های سیاسی و آرمان‌های خود تعادل برقرار کرده‌اند.