یوم‌السیاده عراق؛ آغاز دو روایت از حاکمیت ملی؟
۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در عراق به‌عنوان «یوم‌السیاده» یا روز حاکمیت ملی نام‌گذاری شد؛ عنوانی که دولت علی الزیدی برای پایان مأموریت نظامی ائتلاف بین‌المللی و خروج نیروهای آمریکایی از عراق انتخاب کرد. با تکمیل خروج نیروها و تجهیزات ائتلاف از عراق، بغداد این تحول را پایان مرحله حضور نظامی خارجی و آغاز مرحله‌ای جدید در اعمال حاکمیت و مسئولیت کامل دولت بر امنیت کشور معرفی کرد. پنتاگون نیز پایان مأموریت نظامی ائتلاف در عراق را تأیید کرد، هرچند بر تداوم آموزش هدفمند و پشتیبانی اطلاعاتی از نیروهای عراقی تأکید شد. (منبع) از همین رو، دولت زیدی و آمریکا، پایان حضور نظامی ائتلاف را با ضرورت انتقال کامل کنترل سلاح به دولت پیوند زده و ۳۰ سپتامبر را عملاً نقطه آغاز جدی مرحله جدید حصر سلاح معرفی کردند. (منبع)
در روایت دولت زيدى و آمریکا، تحقق حاکمیت ملی عراق با پایان مأموریت نظامی ائتلاف وارد مرحله تازه‌ای شده و اکنون مسئله اصلی، انحصار تصمیم جنگ و صلح و سلاح در دست دولت است. زیدی در اول اکتبر نیز اعلام کرد که از این تاریخ، روند جدی رسیدگی به سلاح خارج از کنترل دولت آغاز شده و برای آن نقشه راهی با جدول زمانی حداکثر تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ تعیین شده است. (منبع) بنابراین، در این چارچوب، خروج نیروهای خارجی بخشی از روند بازیابی حاکمیت تلقی می‌شود که باید با حصر سلاح گروه‌های مقاومت تکمیل شود.
در مقابل، بخشی از مقاومت اسلامی عراق، اگرچه خروج نظامی آمریکا را دستاوردی مهم در مسیر بازپس‌گیری حاکمیت عراق می‌داند، معتقد است حاکمیت ملی با خروج نیروهای آمریکایی به‌تنهایی محقق نشده است. از این دیدگاه، حاکمیت باید در عرصه‌های سیاسی، مالی، امنیتی و نظامی و همچنین در زمین، هوا و دریا کامل شود؛ از جمله عدم دخالت آمریکا در انتخاب نخست‌وزیر، پایان فشارهای مالی و بانکی بر عراق، استقلال بغداد در تصمیم‌گیری درباره منابع ارزی و نظام مالی، عدم فشار خارجی درباره ساختار و موجودیت حشدالشعبی و آزادی عراق در انتخاب و خرید تجهیزات نظامی. در این نگاه، حتی اگر خروج نظامی آمریکا محقق شده باشد، تداوم آموزش، پشتیبانی اطلاعاتی یا هر شکل دیگری از حضور خارجی و نیز فشار آمریکا در پرونده سلاح، نشان می‌دهد که از نظر این جریان هنوز حاکمیت کامل تحقق نیافته است. (منبع)
در همین چارچوب، «مقاومت اسلامی عراق» اعلام کرده است که بیش از ۴۰ روز درباره سازمان‌دهی سلاح خود با کمیته چهارگانه چارچوب هماهنگی مذاکره کرده، اما چون دولت هنوز به توافق مورد نظر پاسخ نداده، خود را ملزم به جدول‌های زمانی اعلام‌شده از سوی دولت نمی‌داند. اما نكته قابل ملاحظه اينجاست كه به باور برخى ناظران، مواضع گروه‌های عضو مقاومت یکسان نیست. کتائب سیدالشهدا (منبع) و انصارالله الاوفیا (منبع) پس از ۳۰ سپتامبر ضمن تقدیر از دولت، بر پایبندی به توافق موجود و جدول‌های زمانی آن تأکید کردند. در سوی دیگر، مواضع کتائب حزب‌الله و نجبا همچنان بر این تأکید است که شرایط تحقق کامل حاکمیت عراق هنوز فراهم نشده است. بنابراین، این تفاوت مواضع نشان می‌دهد که مقاومت اسلامی در قبال مرحله پس از ۳۰ سپتامبر دارای رویکرد کاملاً یکسانی نیست.
از این منظر، اهمیت اصلی یوم‌السیاده بیش از آنکه در ثبت یک «روز حاکمیت» خلاصه شود، در آغاز رسمی دو تفسیر متفاوت از حاکمیت ملی عراق است: دولت و آمریکا حاکمیت را با خروج نظامی خارجی و سپس انحصار سلاح در دست دولت تعریف می‌کنند، در حالی که بخش مهمی از مقاومت، حاکمیت را مفهومی گسترده‌تر و شامل استقلال سیاسی، مالی، امنیتی و سرزمینی عراق می‌داند. همین تفاوت تعریف، پرونده حصر سلاح را وارد مرحله‌ای جدید می‌کند.
بر این اساس، احتمالاً دوره منتهی به ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ صرفاً دوره اجرای یک جدول زمانی نخواهد بود، بلکه عرصه آزمون این دو برداشت از حاکمیت خواهد شد. آمریکا و دولت زیدی احتمالا در کنار انتظار برای رسیدن به این موعد، از اهرم‌های سیاسی، مالی و امنیتی برای پیشبرد حصر سلاح استفاده کنند؛ در مقابل، گروه‌های مخالف ممکن است اجرای آن را به تحقق مجموعه‌ای گسترده‌تر از شروط حاکمیتی پیوند بزنند. بنابراین، یوم‌السیاده را می‌توان بیش از پایان حضور نظامی آمریکا، آغاز مرحله‌ای دانست که در آن مناقشه اصلی بر سر این خواهد بود که «حاکمیت کامل عراق» دقیقاً به چه معناست و چه کسی حدود و الزامات آن را تعیین می‌کند.
