تشییع پیکر امام خامنهای در عراق و فرصتهای آن برای روابط ایران و عراق
تشییع پیکر امام خامنهای (قدس سره) با وجود اینکه در ایران با گستردگی و پرشوری فراوانی برگزار شد اما در عراق چهبسا بسیار متمایزتر و قابل توجهتر بود. علت این امر به چند نکته مهم باز میگردد؛ نخست اینکه پیکر ایشان به عنوان سیاستمدار و در عین حال شخصیتی دینی از کشوری دیگر یعنی ایران در کشوری ثانی یعنی عراق به صورت بسیار گسترده تشییع شده است. دوم اینکه این مراسم در حالی صورت میگرفت که زمانی میان ایران و عراق جنگ تحمیلی توسط نظام بعث رخ داده بود و در آن زمان امام خامنهای اتفاقا رئیس جمهور ایران بود اما این تشییع نشان داد عمق رابطه ایران و عراق و نیز جایگاه والای امام شهید به گونهای است که در نگاه مردم عراق تمامی اینها در چارچوب شخصیت و مواضع و نیز طریقه شهادت ایشان یعنی در مقابل صهیونیستها به عنوان دشمن بزرگ برای جهان عرب و نیز شیعیان و عراقیها رنگ میبازد. از همینرو در این یادداشت به نکاتی چند در خصوص میزان پر شور بودن این مراسم در عراق خواهیم پرداخت و سپس درباره ظرفیت نهفته از طریق این مراسم در روابط میان ایران و عراق و نیز پیامدهای سیاسی آن برای روابط میان دو کشور خواهیم پرداخت.
سخنی چند در خصوص میزان پر شور بودن این مراسم
مراسم تشییع پیکر امام خامنهای (قدس سره)، در استان نجف با حضور گسترده و میلیونی مردم برگزار شد؛ حضوری که با وجود برنامهریزیها و تمهیدات گسترده، روند برگزاری مراسم را با دشواریهایی در مدیریت جمعیت همراه کرد. به گزارش خبرنگار خبرگزاری شفقنیوز، شمار بسیار زیاد شرکتکنندگان در این مراسم باعث شد برنامههای از پیش تعیینشده کمیته عالی برگزارکننده تشییع با اختلال مواجه شود. اصرار بسیاری از حاضران برای حمل تابوت یا حرکت در نزدیکترین فاصله به آن، در مقاطعی کنترل و ساماندهی جمعیت را با مشکل روبهرو کرد. بر اساس گزارش رسانههای محلی عراقی، کارکنان آستان مقدس علوی با وجود تلاشهای گسترده برای هدایت و کنترل جمعیت، به دلیل ازدحام شدید و فشار جمعیت، نتوانستند تابوت را بهصورت روان و منظم جابهجا کنند. همچنین انتقال تابوت به داخل حرم مطهر امام علی(ع) با دشواری فراوان انجام شد و برگزارکنندگان پس از ورود پیکر، برای جلوگیری از ازدحام بیشتر، ناچار شدند درهای حرم را بهطور موقت ببندند. در همین حال، خبرنگار شفقنیوز در کربلا نیز گزارش داد که مراسم تشییع در این شهر با تأخیر نسبت به زمان اعلامشده آغاز شد. این تأخیر به دلیل حجم بالای جمعیتی بود که از نجف تا کربلا کاروان تشییع را همراهی میکردند و نیز انبوه مردمی که در ورودی استان کربلا در انتظار ورود پیکر بودند (منبع).
در بخشی دیگر کاروان حامل پیکر که ظهر چهارشنبه از نجف به سمت کربلا حرکت کرده بود، به دلیل همراهی گسترده مشایعتکنندگان با سرعت بسیار پایین مسیر را طی کرد و با تاخیر به ورودی استان کربلا رسید. علاوه بر این، در طول مسیر نجف ـ کربلا، ساکنان شهرها و مناطق مختلف با حضور در حاشیه جاده و سر دادن شعارها و سرودهای حماسی، مسیر حرکت کاروان را متوقف میکردند؛ موضوعی که موجب توقفهای مکرر خودروهای همراه کاروان و کند شدن روند حرکت آن شد. در نهایت، با رسیدن کاروان به ورودی استان کربلا و تجمع گسترده مردم در محل، حرکت آن بار دیگر متوقف شد و همین مسئله باعث شد مراسم تشییع که قرار بود ساعت ۲۰ یا اندکی پیش از آن آغاز شود، با تأخیر برگزار شود (منبع). همچنین از نظر جمعیت حاضر در این مراسم هم بر اساس آمار دولت هم این تعداد به 10 میلیون نفر رسیده بود (منبع).
از دیگر جلوههای جالب توجه در این مراسم، سر دادن شعارهای مرتبط با هوسههای عشایری بود. برای نمونه یکی از زیباترین شعارهای مرتبط با هوسههای عشایر برای رهبر شهید « مو خطار مسير لاهله (یعنی پیکر ایشان به عنوان یک میهمان برای تشییع آورده نشده است بلکه در حال تشییع شدن توسط خانواده و اهالی خود است)» بود (منبع). چنین شعارها و چنین اهتمامی از طریق عشایر در میان عربها برای نشان دادن میزان بالایی از تکریم و تقدیر و نیز افتخار به شخصیت تشییع شده است کما اینکه از طریق چنین شعارهایی مردم این پیام را انتقال میدهند که شخصیت در حال تشییع از خودشان و از جامعه آنهاست و نیز سر دادن چنین شعارهایی برای بسیج احساسات و عواطف عمومی است. از همین رو هنگامیکه عشایر عراقی چنین اقدامی را برای شخصی غیر هموطن خود انجام میدهند، این امر نشانگر مقام والای امام شهید نزد مردم عراق است.
چرایی میزان اهمیت سیاسی این مراسم و پیامدهای آن
در واقع مراسم تشییع در زمانی برگزار شد که آمریکا در حال وارد کردن فشار بسیاری به دولت عراق برای لبنانیزه کردن این کشور و قطع هر گونه پیوند و ارتباط میان دولتهای ایران و عراق همانند دولت نواف سلام در لبنان است. بر همین اساس به نظر میرسد شاهکلید این راهبرد کلان از نظر آمریکا، خلع سلاح گروههای مقاومت و انحلال یا ادغام حشد الشعبی باشد. اما مراسم تشییع نشان داد که اگرچه مسائلی مانند گروههای مقاومت یا حشد الشعبی و نیز احزاب نزدیک ایران از مهمترین اهرمهای تقویت روابط ایران و عراق هستند اما عمق روابط میان ایران و عراق فراتر از این مفاهیم و بازیگران است و روابط دو کشور بر پایه پیوندهای تاریخی و اجتماعی و مذهبی میان دو کشور بنا شده است.
همچنین به باور برخی ناظران این مراسم باعث شد تا در زمانیکه برخی سیاستمداران عراقی اولویتشان صرفا کسب رضایت و اعتمادسازی آمریکاست، این موضوع را هم در نظر بگیرند که ایران هم دارای نفوذ و جایگاهی ویژه در عراق است و نمیتوان ایران را به حساب رضایت آمریکا نادیده گرفت. همچنین مراسم فعلی این ظرفیت را بار دیگر نشان داد که سرمایهگذاری اجتماعی ایران در عراق شایسته است از طریق مردم و گروههایی با ریشههای تمام اجتماعی مانند عشایر یا برای نمونه موکبداران و دیگر اقشار اجتماعی هم دنبال شود و صرفا محدود به ظرفیتهای حزبی یا گروههای مقاومت نباشد.
