موشکهای بالستیک، پهپادهای انتحاری و خمپارهاندازها؛ آیا زرادخانه گروههای مسلح باعث رویارویی میشود؟ ۶ نوع سلاح در ۱۲ پایگاه از بصره تا نینوا در انتظار ۳۰ سپتامبر
تمیم الحسن
انتظار میرود که گروههای مسلح با پایان مهلت تعیینشده توسط دولت (حدود ۴۵ روز دیگر)، شش نوع سلاح و تجهیزات را که در ۱۲ پایگاه و منطقه از بصره تا نینوا پراکنده شدهاند، تحویل دهند. با این حال، هیچکس نمیداند که اوضاع در ۳۰ سپتامبر به کجا خواهد انجامید. آیا این روز، پایانی آرام بر یکی از پیچیدهترین پروندههای عراق از طریق یک معامله سیاسی جدید خواهد بود؟ یا به لحظهای رویارویی میان دولت و گروههایی تبدیل میشود که هنوز از خلع سلاح خودداری میکنند؟ سؤال حساستر این است که آیا تهران، مانند دفعات پیشین، میتواند از درگیری شیعه-شیعه جلوگیری کند؟
زرادخانهای در ۱۲ پایگاه
بر اساس اطلاعات موجود، گروههای مسلح مخالف خلع سلاح دارای شش نوع اصلی سلاح و تجهیزات هستند که عبارتند از:
۱. موشکها: شامل موشکهای کوتاهبرد و بالستیک. ایالات متحده معتقد است که این گروهها دستکم ۸ موشک بالستیک در اختیار دارند. بر اساس برخی اطلاعات، اسماعیل قاآنی در سال ۲۰۲۰ وارد یکی از پایگاههای گروههای مسلح در جنوب بغداد شده است. گزارشهایی از انتقال موشکهای ایرانی از نوع «آرش» و پهپادهای ساخت ایران به عراق و ذخیرهسازی آنها در «جرف الصخر» وجود دارد. گزارشهای غربی در سال ۲۰۱۸ از انتقال موشکهای بالستیک (از نوع «ذوالفقار»، «فاتح-۱۱۰» و «زلزال» با برد ۲۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر) به گروههای شیعه عراقی خبر داده بودند.
۲. پهپادها: شامل مدلهای شناسایی، تهاجمی و مهمات پرنده مانند «مهاجر-۶»، «شاهد-۱۰۱»، «شاهد-۱۳۱» (انتحاری)، «شاهد-۱۳۶» (برد بلند)، «آبابیل-۲کی» (انتحاری)، «آبابیل-۳»، «صماد» و «اسکای واکر». گفته میشود که برخی از این پهپادها طراحی و برخی دیگر ساخت ایران هستند.
۳. خمپارهاندازها و راکتهای غیر هدایتشونده: مانند راکتهای کاتیوشا که در حملات قبلی به اهداف دیپلماتیک و نظامی آمریکا در عراق استفاده شدهاند.
۴. خمپارهها و توپخانه
۵. سلاحهای ضد زره
۶. سلاحهای سبک، تفنگهای دوربیندار و مهمات، به علاوه خودروهای زرهپوش.
این سلاحها در پایگاههایی در استانهای بصره، بابل، بغداد، دیالی، صلاحالدین، نینوا، انبار، کربلا، نجف، دیوانیه، واسط و مثنی پراکنده شدهاند. اما مهمترین آنها، پایگاه «جرف الصخر» است که تصور میشود قاآنی در سال ۲۰۲۰ از آن بازدید کرده باشد. این منطقه که تحت کنترل کتائب حزب الله است، به عنوان بزرگترین معمای سلاح در عراق شناخته میشود و برخی آن را محل اختفای گروگانها (از جمله یک خبرنگار آمریکایی) میدانند.
چگونه این سلاحها تحویل داده خواهند شد؟
با نزدیک شدن به مهلت ۳۰ سپتامبر، یک ویدئوی دولتی با شعار «تسلیم شو تا در امان باشی… سلاح در دست نیروهای امنیتی ماست» منتشر شد که بعداً به «از سلاح تا زندگی» تغییر یافت. در مقابل، حشد الشعبی ویدئوهایی با عنوان «ما بودیم، هستیم و خواهیم بود که حافظان این سرزمین هستیم» منتشر کرد.
یک تحلیلگر سیاسی معتقد است که ممکن است درگیری محدودی رخ دهد. به گفته وی، این درگیری به عوامل متعددی بستگی دارد: جدیت و توانایی دولت، تصمیم آمریکا برای خروج نظامی یا کنترل میدانی، سطح مشارکت واقعی دولت آمریکا، توافقات آمریکا و ایران در عراق و منطقه، و همچنین توافق عربستان و ایران در عراق. وی هشدار داد که هرگونه تنش نظامی جدیدی میان عراق و عربستان، میتواند ریاض را به یک بازیگر اصلی در تقسیم امنیتی و راهبردی عراق با حمایت غرب تبدیل کند.
سلاح گروههای مسلح؛ گفتگو یا رویارویی؟
یک مقام ارشد معتقد است که انحصار سلاح باید شامل همه طرفهای دارای سلاح خارج از چارچوب دولت (از جمله نیروهای خارجی) باشد. وی بر حل این مسئله از طریق گفتگو و تفاهم، نه رویارویی، تأکید دارد. اما در درون اردوگاه شیعه، اختلاف نظر وجود دارد. سازمان بدر (به رهبری هادی العامری) از تهدید به استفاده از زور برای خلع سلاح انتقاد کرده و آن را «تجاوز بزرگ» و زمینهساز فتنهای خوانده است که به نفع آمریکا و اسرائیل خواهد بود. در مقابل، وزیر خارجه پیشین معتقد است که به دلیل وجود عقلای سیاسی، درگیری شیعه-شیعه رخ نخواهد داد و ایران نقش مثبتی در کاهش تنش ایفا خواهد کرد. با این حال، رئیس اقلیم کردستان هشدار داده است که عدم حل این پرونده میتواند عراق را به سمت انزوای بینالمللی سوق دهد.
رویارویی ممکن است از پایگاهها آغاز شود!
یک دیپلمات پیشین معتقد است که گروههای مسلح ممکن است با هدف قرار دادن جنگندههای اف-۱۶، رادارها و پایگاههای نظامی عراق (همانند گذشته) پاسخ دهند. وی این گروهها را «امتداد نفوذ نظامی ایران در عراق» توصیف کرده و بر نقش قاآنی در مدیریت بحرانها از طریق جلسات با مقامات عراقی تأکید دارد. تحلیلها حاکی از آن است که ایران ممکن است برای جلوگیری از درگیری تا پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ، برنامه جدیدی برای محافظت از گروههای مسلح داشته باشد و آنها را به جای خلع سلاح، به «ذخیرهسازی سلاح» تشویق کند. این تحرکات همزمان با سفر قاآنی و رئیس مجلس ایران به بغداد صورت گرفته است.
