«رکود تورمی»؛ فقر سوریها را میگزد و چشم آنان به «بازار عراق» دوخته شده است
شفق نیوز – دمشق
علیرغم حس امیدی که پس از تغییر نظام به قلب سوریها راه یافت و پیشبینیهای مرتبط با نزدیکی لغو تحریمهای آمریکا و گشایش عربی و بینالمللی بر روی کشور، این موضوع هنوز به شکل ثبات اقتصادی واقعی منعکس نشده است. توانایی خرید همچنان رو به کاهش است و فقر به دلیل نبود برنامههای مؤثر دولتی، ضعف طرحهای اقتصادی خصوصی و کندی آغاز پروژههای بازسازی، گسترش یافته است.
در گشت میدانی خبرگزاری شفق نیوز در دمشق و حومه، حلب، حمص و لاذقیه، بازارها تقریباً به دلیل کاهش شدید قدرت خرید فلج به نظر میرسند. شهروندان وضعیت کنونی را «مرحله بقا» توصیف میکنند. قیمت مواد غذایی، سوخت و حمل و نقل در هفتههای اخیر به شدت افزایش یافته است، در حالی که مردم در یافتن منبع درآمد ثابت برای تأمین نیازهای اساسی خود با مشکل مواجه هستند.
تضعیف قدرت خرید
«ابومحمد»، کارمند سابق دولتی از حومه دمشق، میگوید حقوق او پیش از سقوط نظام «بیش از چند روز کفاف نمیداد». او توضیح میدهد که «قطع پرداخت حقوق برای اقشار گستردهای از کارکنان بخش عمومی، هزاران خانواده را به اتکای کامل به بستگان خود در خارج از کشور وادار کرده است. ما به سختی از حقوق خود زندگی میکردیم، اما امروز هیچ منبع درآمد ثابتی وجود ندارد. مردم وسایل خود را میفروشند یا قرض میکنند تا غذا و دارو تأمین کنند.»
برآوردهای اقتصادی محلی حاکی از کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی قدرت خرید سوریها در ماههای اخیر به دلیل افزایش سریع قیمتها و نوسانات نرخ ارز لیره سوریه در بازار غیررسمی است که مستقیماً بر هزینههای روزمره زندگی تأثیر گذاشته است. بر اساس گزارشهای اقتصادی اخیر، هزینه حداقل سبد معیشتی در سوریه به حدود ۱۶۹ دلار در ماه (حدود دو میلیون لیره) افزایش یافته است.
وزارت اقتصاد و صنعت سوریه در پاسخ به پرسشهای شفق نیوز درباره شاخصهای رونق اقتصادی و تراز تجاری و نرخهای رشد پیشبینی شده در سال ۲۰۲۶ تأکید کرد که «امکان ارائه آمار دقیق در حال حاضر وجود ندارد» و «دادههای مورد نظر در حال حاضر در دسترس نیستند».
عامر دیب، پژوهشگر و مشاور اقتصادی و رئیس شورای سوری توسعه، در گفتوگو با شفق نیوز میگوید: «دولت سوریه امروز با یکی از دشوارترین آزمونهای اقتصادی در تاریخ معاصر خود روبروست.» او توضیح میدهد که «بحران دیگر محدود به کاهش شاخصهای رشد نیست، بلکه به وضعیتی از رکود تورمی تبدیل شده که بر ساختار معیشتی شهروند تأثیر گذاشته است. افزایش شدید قیمتها و تضعیف شدید قدرت خرید، نیازمند درمان علل ساختاری بحران به دور از راهحلهای موقت است.»
بخش عمومی از شکاف تاریخی بین حقوق و هزینههای زندگی رنج میبرد که دیگر فقط یک مشکل مالی نیست، بلکه به مانعی برای توسعه پایدار تبدیل شده است. ناتوانی دستمزدها در تأمین نیازهای اساسی، نیروهای انسانی را مجبور میکند انرژی خود را صرف یافتن منابع درآمد اضافی کنند.
حوالههای خارجی به ستون فقرات مصرف خانوار تبدیل شده است. علیرغم نقش حیاتی آن در کاهش فروپاشی معیشتی هزاران خانواده، اتکای بیش از حد به آن بدون وجود چرخه تولید داخلی واقعی و وابستگی یکجانبه به حوالهها، وابستگی اقتصادی را عمیقتر میکند و ثبات بازارها را به عوامل خارجی کنترلناپذیر مرتبط میسازد.
کاهش ارزش لیره سوریه نه تنها کاهش ارزش پول را نشان میدهد، بلکه به ضعف تراز تجاری، توقف حاملهای انرژی و اختلال در عملیات لجستیکی و تولیدی مرتبط است که وضعیت عدم اطمینان را برای سرمایهگذاران ایجاد کرده و قیمتها را دائماً افزایش میدهد.
فقر طبقه متوسط را ناپدید میکند
«ام علی»، مادر سه فرزند از محلهای در حلب، میگوید خانواده به یک وعده غذایی اصلی در روز وابسته شده است. حتی نان و سبزیجات خرید روزانه سنگینی شده است، در حالی که مدارس، درمان و حمل و نقل برای بسیاری از مردم به کالاهای لوکس تبدیل شده است. شاخصهای اجتماعی و اقتصادی نشان میدهد بیش از ۸۰ درصد سوریها در حال حاضر زیر خط فقر زندگی میکنند.
«بانک جایگزین»
با کمبود نقدینگی و کاهش فعالیت اقتصادی، حوالههای خارجی به ستون فقرات اقتصاد خانوار سوری تبدیل شده است. در دمشق، صاحبان دفاتر صرافی میگویند بیشتر خانوادهها امروز مستقیماً به پولهای ارسالی از اروپا، حوزه خلیج فارس و ترکیه وابسته هستند. صاحب دفتر صرافی «مسار» در دمشق میگوید حوالهای که قبلاً برای بهبود وضعیت معیشتی استفاده میشد، امروز تنها وسیله نجات برای خانوادههای کامل شده است. حجم جریانهای مالی ورودی به سوریه به صدها میلیون دلار در ماه میرسد که حوالهها را عملاً به بانک مرکزی جایگزینی تبدیل کرده است که حداقل چرخه اقتصادی را در داخل کشور حفظ میکند.
لیره سوریه تحت فشار
به موازات آن، لیره سوریه به دلیل ضعف تولید داخلی، افزایش تقاضا برای دلار و نبود ثبات پولی، همچنان تحت فشارهای زیادی قرار دارد. یک تاجر مواد غذایی در حمص میگوید قیمتها تقریباً روزانه تغییر میکند و بازرگانان کالاهای خود را بر اساس پیشبینی نرخ ارز قیمتگذاری میکنند، نه فقط قیمت فعلی.
اصلاحات دولتی
در مقابل، دولت سوریه از طرحهایی برای بازسازی اقتصاد، بهبود سیستم حقوق و دستمزد و فعالسازی حرکت اقتصادی سخن میگوید. صندوق بینالمللی پول در گزارش اخیر خود به وجود «نشانههایی از بهبود در اقتصاد سوریه با بهبود فعالیت اقتصادی و بازگشت برخی سرمایهگذاریها» اشاره کرده است.
دست کمک عراق
حوزههای اقتصادی سوریه به عراق به عنوان یکی از مهمترین دروازههای توانمند برای حمایت از اقتصاد سوریه در مرحله آینده مینگرند، به دلیل جایگاه محصولات سوری (به ویژه پوشاک و مواد غذایی) در بازار عراق. ناظران معتقدند تغییر مثبت در روابط سوریه و عراق ممکن است در ماههای آینده زمینه را برای فعالسازی تبادل تجاری و تحرک در بخشهای مختلف اقتصادی فراهم کند.
