انشقاقها در ائتلاف بازسازى و توسعه و ابهامات در خصوص آينده اين ائتلاف
شهاب نورانی
در تاريخ چهارشنبه ۲۰ مى ائتلاف العقد الوطنى به رهبرى فالح الفياض و تجمع سومريون به رهبرى احمد الاسدى و تعدادى نمايندگان ديگر اعلام كردند كه با جدايى از ائتلاف بازسازى و توسعه، ائتلاف البيان الوطنى را تشكيل مىدهند (منبع). تعداد نمايندگان اين ائتلاف هم به گفته حسنين الركابى از اعضاى دفتر سياسى تجمع سومريون به ۲۲ نفر مىرسد که شامل ۷ نفر از اعضای تجمع سومریون و نیز السند الوطنی هر دو به رهبری احمد الاسدى و ۱۲ نفر از اعضاى ائتلاف العقد الوطنى به رهبرى فالح الفياض است (منبع). كما اينكه پس از اعلام اين ائتلاف هم حسن الخفاجى كه به عنوان عضو علىالبدل سودانی به مجلس راه يافته بود، با مسجل شدن حضورش در مجلس، از ائتلاف تحت رهبرى سودانى جدا شد (منبع). با توجه به اين اتفاقات در اين يادداشت به دلايل خروج اين جريانات از ائتلاف بازسازى و توسعه، آينده خود ائتلاف بازسازى و توسعه و نيز آينده جريانهای خارج شده از ائتلاف مذكور در فضاى سياسى عراق خواهيم پرداخت.
ريشهها و دلایل انشقاقها در ائتلاف بازسازی و توسعه
براى ريشهیابی اين امر بايد اندكى به عقبتر بازگرديم و به طور مشخص نگاهى به ماهيت شكلگیری ائتلاف بازسازى و توسعه بيندازيم. به باور ناظران اين ائتلاف در واقع با توجه به سيطره سودانى بر دولت و منابع اقتصادى و سياسى آن شكل گرفت زيرا پيش از تشكيل دولت، سودانى به عنوان يک رهبر سياسى قدرتمند نبود بلكه رهبر يک حزب مانند بسيارى از احزاب ديگر در عراق بود كه جريان الفراتين نام داشت و در مجلس هم 2 كرسى كسب كرده بود كه يكى از آنها از آن سودانى بود. اين در حالى است كه احزابى مانند جنبش حقوق در انتخابات پيشين يا اشراقه كانون كه مانند تيار الفراتين احزاب چندان گستردهای نبودند به ترتيب ۶ كرسى و ۷ کرسی كسب كرده بودند (منبع). اما سودانى به يک باره در اين انتخابات از ۲ كرسى به ۴۶ كرسى رسيد.
اين امر نشاندهنده تاثیر رهبری دولت است کما اینکه نشاندهنده این است که افراد حاضر در این ائتلاف هم به امید دسترسى و نزديكى به اين منبع قدرت در آن حضور يافتهاند. در نتيجه چنين ائتلافى اگر در انتخابات 2025 به پيروزى قاطع يعنى حداقل ۷۰ تا ۸۰ كرسى دست نمىیافت، توان آن براى حفظ انسجام خود تقريبا غيرممكن بود. همين امر هم براى ائتلاف بازسازى و توسعه رخ داد زيرا ۴۶ كرسى در مقابل ۲۹ کرسی دولت قانون یا ۲۸ کرسی عصائب اهلحق و ۱۸ کرسی ائتلاف قوی الدوله و نیز ۱۸ کرسی سازمان بدر، ائتلاف تحت رهبرى سودانى را براى چانهزنی بر سر وزارتخانهها و بدون داشتن دولت و نيز با اين تعداد كرسى در موضع ضعف قرار مىداد.
بر همين اساس ائتلاف سودانى با اين تعداد كرسى توانست ۳ وزارتخانه را به دست آورد و اين در حالى است كه اگر تعداد كرسىهای این ائتلاف به ۷۰ کرسی میرسید یا توان چانهزنی این ائتلاف با وجود ۴۶ کرسی بیشتر بود، قاعدتا باید ۲ وزارتخانه دیگر را کسب میکرد و بدین ترتیب میتوانست به احمد الاسدی و فالح الفیاض هر کدام یک وزارتخانه دهد. در چنين شرايطى رهبرانى مانند اسدى و فياض كه با وعده كسب وزارتخانه با سودانى همراه شده بودند (منبع). از او جدا شدند. در نتيجه مىتوان گفت دليل اصلى انشقاقها در ائتلاف بازسازی و توسعه اساس شکلگیری این ائتلاف بر پایه صرفا ماندن اعضا در ساختار دولت بوده است که این امر به نظر میرسد برای رهبرانى مانند فالح الفياض و احمد الاسدى محقق نشده است.
آينده ائتلاف البيان الوطنى در فضاى سياسى عراق
در ابتدا بايد گفت كه شكلگیرى اين ائتلاف جهت هماهنگى بيشتر ميان اعضا براى دريافت سهمى از وزارتخانهها در صورت تحقق سناریوی بازبینی در توزيع وزارتخانهها و با توجه به تغيير پيشآمده در آرايش نيروهاى سياسى است (منبع) زيرا براى نمونه ائتلاف بازسازى و توسعه با خروج ۲۲ نفر از آن، تعداد اعضايش تقريبا به ۳۰ نفر رسیده است و این در حالى است كه فقط وزارت نفت امتياز دريافت آن ۲۵ کرسی بود (منبع) اما در حال حاضر این ائتلاف ۳ وزارتخانه از جمله وزارت نفت را در اختیار دارد؛ در نتیجه منطقی نیست که این تعداد وزارتخانه را با این تعداد کرسی داشته باشد.
همچنین اين احتمال وجود دارد كه اين ائتلاف در صورتىکه ائتلاف الاقوياء به رهبرى مالكى، بارزانى و سامرايى شكل بگيرد، به آن بپيوندد. اما در آن ائتلاف هم با توجه به سهميه ۲ وزارتخانه براى هر كدام از مالكى، بارزانى و سامرايى، اعطاى وزارتخانه اضافى به ائتلاف البيان الوطنى فقط در صورتى محقق خواهد شد كه همانطور كه گفته شد در تمام توزيع سهميه وزارتخانهها یا حداقل در خصوص سهميه ائتلاف بازسازى و توسعه بازبينى شود؛ در غير اينصورت خطر عدم انسجام در ائتلاف احتمالى الاقوياء همچنان باقى خواهد ماند.
البته در اينجا يک سناريوى ديگر هم قابل پيشبینی است و آن عبارت از پيگيرى موضوع سهميه وزارتخانههای اين ائتلاف به صورت مستقل و بدون قرار گرفتن در ائتلاف احتمالى الاقوياء است؛ اين احتمال از اين جهت نشأت مىگیرد كه به باور كارشناسان ائتلاف الاقوياء در حقيقت براى مقابله با مثلث قيس الخزعلى، محمد الحلبوسى و بافل طالبانى شكل گرفته است و اين احتمال وجود دارد كه رهبران ائتلاف البيان الوطنى خواهان ورود به چنين تقابلى را نداشته باشند.
آينده ائتلاف بازسازى و توسعه
با توجه به روند فعلى و در صورت تداوم آن، ائتلاف بازسازى و توسعه با در نظر گرفتن ماهيت شكلگیری آن كه عبارت از اشتراک در منافع حزبى و تلاش براى ورود به ساختار دولت بوده و اين منفعت تحقق نيافته است. بر همين اساس اين احتمال وجود دارد كه سرنوشت اين ائتلاف به ائتلاف نصر به رهبرى حيدر العبادى منجر شود و براى نمونه روند نزولى جايگاه ائتلاف بازسازى و توسعه از انتخابات شوراهاى استانى يا از انتخابات دوره بعدى مجلس آغاز گردد زيرا ماهيت اين ائتلاف از ابتدا بيشتر دولتى بوده است.
همچنين اين احتمال هم وجود دارد كه حداقل ۴ كرسى (منبع) ديگر از تعداد كرسىهای این ائتلاف كاهش يابد زيرا جنبش انصارالله الاوفياء به نظر مىرسد عملا و به شكل ملموس و در سطوح عالى چيزى از حضور در ائتلاف بازسازى و توسعه به دست نياورده كما اينكه حضور در اين ائتلاف هم حمايت سياسى براى اين جنبش با توجه به عضويت آن در جبهه مقاومت عراق فراهم نكرده است و براى اطلاعات در خصوص رهبرى آن يعنى حيدر الغراوى ۱۰ میلیون دلار جايزه از سوى آمريكا تعيين شده است؛ در چنين حالتى احتمال خروج اين جريان هم از زير چتر ائتلاف بازسازى و توسعه وجود دارد.
