موج بدنسازی در عراق؛ از آرزوهای عضلهی آرنولدی تا زنگ خطر داروهای افزایش حجم
مقدمه
در سالهای اخیر، باشگاههای بدنسازی در سراسر عراق – از بغداد و بصره تا اربیل و موصل – شاهد رشدی چشمگیر بودهاند. برای نسل جوانی که پس از سالها جنگ و بیثباتی به دنبال هویت و آیندهای بهتر است، بدن عضلانی به نمادی از قدرت، جذابیت و موفقیت تبدیل شده است. اما در سایه این موج، پدیدهای نگرانکننده در حال گسترش است: استفاده روزافزون از داروهای افزایش حجم و استروئیدهای آنابولیک که سلامتی جوانان عراقی را به خطر میاندازد.
چرا جوانان عراقی به سمت بدنسازی کشیده میشوند؟
ریشههای این موج را باید در تحولات اجتماعی، اقتصادی و روانی عراق جستوجو کرد. پس از سال ۲۰۰۳، ورود اینترنت، تلویزیونهای ماهوارهای و شبکههای اجتماعی، تصویری جدید از «مرد آرمانی» را به جوانان عراقی عرضه کرد. در شهری که سینما، کافههای مدرن و فضاهای تفریحی اندکی برای جوانان وجود دارد، باشگاه بدنسازی به یکی از معدود پناهگاههای اجتماعی و مکانی برای تخلیه انرژی و ساختن هویت تبدیل شده است .
بر اساس دادههای یک مطالعه، بسیاری از جوانان عراقی که به باشگاههای بدنسازی روی میآورند، با انگیزه «داشتن ظاهری بهتر و بدنی قدرتمندتر» جذب میشوند. این مطالعه نشان میدهد که ۵۰ درصد از ورزشکاران باشگاهها در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال قرار دارند و ۷۳.۹ درصد از آنها حداقل یک نوع مکمل افزایشدهنده عملکرد مصرف کردهاند .
آمار نگرانکننده مصرف استروئیدها
مطالعات انجامشده در شهرهای مختلف عراق، تصویری هشداردهنده از میزان مصرف استروئیدهای آنابولیک ارائه میدهند. یک پژوهش که در سال ۲۰۱۱ در پانزده باشگاه بغداد انجام شد، نشان داد که ۷۳.۸ درصد از ورزشکاران از مکملهای آنابولیک استفاده میکردند . در مطالعهای دیگر در استان بابل، ۷۳.۹ درصد از ۴۵۲ ورزشکار شرکتکننده مصرفکننده این مواد بودند .
در بصره، یک نظرسنجی نشان داد که ۵۵.۳ درصد از ورزشکاران از استروئیدهای آنابولیک استفاده میکنند و ۸۲.۶ درصد از مصرفکنندگان حداقل یک عارضه جانبی را تجربه کردهاند . مطالعهای در حله نیز نشان داد که حدود ۲۴.۶ درصد از ورزشکاران مصرفکننده استروئید هستند و میانگین مدت مصرف آنها ۱۸.۳۶ ماه بوده است .
عوارض جسمی و روانی: زنگ خطر جدی
استروئیدهای آنابولیک با تغییر تعادل هورمونی طبیعی بدن، عوارض گستردهای ایجاد میکنند. یک مطالعه در بغداد نشان داد که مصرفکنندگان استروئید با کاهش شدید سطح تستوسترون و FSH مواجه بودند و ۶۴.۳ درصد از آنها عوارض جانبی متعددی را تجربه کردند . از جمله این عوارض میتوان به کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، تغییرات خلقی، آکنه، ریزش مو، بزرگ شدن سینه در مردان (ژنیکوماستی) و ناباروری اشاره کرد .
مصرف طولانیمدت استروئیدها با بیماریهای قلبی-عروقی، اختلال عملکرد کبد و کلیه، و مشکلات روانی مانند افسردگی و پرخاشگری مرتبط است . یک گزارش میدانی از بغداد از جوانی در دهه بیست زندگی خبر میدهد که به دلیل نارسایی حاد کلیوی ناشی از مصرف هورمونها در بیمارستان بستری شده است .
علاوه بر این، خطر انتقال بیماریهای عفونی مانند هپاتیت B و C و HIV از طریق استفاده مشترک از سرنگهای آلوده وجود دارد . بر اساس یک گزارش، حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از مصرفکنندگان استروئید به این مواد وابسته میشوند .
واکنش دولت عراق
مقامات عراقی در سالهای اخیر اقداماتی برای مقابله با این پدیده انجام دادهاند. وزارت بهداشت عراق در مقطعی اعلام کرد که هفت باشگاه بدنسازی را در منطقه رصافه بغداد به دلیل استفاده ورزشکاران از مواد ممنوعه تعطیل کرده است . با این حال، منتقدان معتقدند که این اقدامات کافی نیست و صدها باشگاه دیگر نیز ممکن است تخلفات مشابهی داشته باشند.
بازار سیاه استروئیدها در عراق فعال است و این مواد عمدتاً از طریق قاچاق از کشورهای همسایه یا واردات با مجوزهای «غیرپزشکی» وارد میشوند . در شهرهایی مانند بغداد و بصره، این داروها به راحتی در دسترس جوانان قرار دارند، در حالی که در بسیاری از کشورهای دیگر با محدودیتهای سختگیرانه مواجه هستند .
چه باید کرد؟
کارشناسان بر ضرورت رویکردی چندوجهی برای مقابله با این پدیده تأکید میکنند:
نخست، آموزش و آگاهیبخشی به جوانان درباره عوارض جدی و گاه irreversible استروئیدها. مطالعات نشان میدهد که سطح آگاهی بسیاری از ورزشکاران عراقی از خطرات این مواد پایین است .
دوم، نظارت دقیق بر باشگاههای بدنسازی و برخورد جدی با مربیانی که مصرف استروئید را توصیه یا تسهیل میکنند. بر اساس یک مطالعه، ۷۷.۵ درصد از مصرفکنندگان استروئید در حله، این مواد را تحت نظارت مربیان خود مصرف میکردند .
سوم، کنترل ورود و توزیع این داروها از طریق تشدید نظارت گمرکی و برخورد با شبکههای قاچاق. چهارم، توسعه برنامههای ورزشی سالم و فراهم کردن امکانات ورزشی مناسب برای جوانان، بهویژه در محلات کمدرآمد.
و در نهایت، تقویت نقش خانوادهها و نهادهای مدنی در حمایت از جوانان و ایجاد فضایی که در آن، ارزش انسانی فراتر از ظاهر جسمانی باشد.
جمعبندی
موج بدنسازی در عراق، پدیدهای چندلایه است که هم آرزوهای نسل جوان برای هویت و موفقیت را بازتاب میدهد و هم آسیبپذیری آنان در برابر بازار سیاه داروهای خطرناک را آشکار میکند. آمار بالای مصرف استروئید و عوارض گسترده آن، زنگ خطری است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. مقابله با این پدیده نیازمند ترکیبی از آموزش، نظارت، کنترل بازار و ایجاد جایگزینهای سالم برای جوانانی است که به دنبال ساختن بدنی بهتر و آیندهای روشنتر هستند.
