اهداف سفر زیدی به نیویورک چه بوده است؟
سفر علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، به نیویورک در شرایطی انجام شد که دولت وی در آستانه موعد ۳۰ سپتامبر برای اجرای طرح حصر سلاح و همزمان با روند خروج نیروهای آمریکایی و ائتلاف بینالمللی از عراق قرار داشت. اهمیت این سفر را نمیتوان صرفاً در دیدارهای دیپلماتیک یا حضور زیدی در مجمع عمومی سازمان ملل خلاصه کرد؛ زیرا همزمان چند پرونده حساس میان بغداد و واشنگتن در دستور کار قرار گرفت: ساماندهى دوباره زمانبندی حصر سلاح، تداوم ارسال دلار نقدی به عراق، تعیین تکلیف معاونت نخستوزیری و توسعه روابط اقتصادی با شرکتهای آمریکایی از جمله اين پروندههای مهم بودند. بر این اساس، به نظر میرسد زیدی تلاش کرده است مجموعهای از تفاهمهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی را بهعنوان چارچوب جدید روابط بغداد و واشنگتن تثبیت کند.
۱. حصر سلاح؛ تبدیل ضربالاجل ۳۰ سپتامبر به روندی مرحلهای
زیدی در گفتوگو با نیویورکتایمز در ۲۱ سپتامبر اعلام کرد که خلع سلاح گروههای مسلح در چند مرحله انجام خواهد شد. (منبع) بر اساس طرح جدید، از ۳۰ سپتامبر یک دوره ۹۰ روزه آغاز میشود که طی آن گروههای مقاومت از حمله خودداری میکنند و در مقابل، تضمین میشود هدف حملات نیروهای آمریکایی قرار نگیرند؛ پس از آن تحویل تدریجی سلاح آغاز شده و کل روند تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت. (منبع) تام باراک نیز پس از دیدار زیدی و مارکو روبیو ضمن تاييد پيشنهاد زيدى اعلام کرد که تا پایان ژوئن ۲۰۲۷ تنها دولت عراق باید صاحب قدرت نظامی باشد. (منبع)
این تحول را میتوان عقبنشینی رسمی دولت از اجرای کامل حصر سلاح تا ۳۰ سپتامبر دانست، اما نه لزوماً عقبنشینی از اصل آن. در واقع، بغداد تلاش کرده است میان دو طرف توازن ایجاد کند: از یک سو به گروههای مقاومت زمان بیشتری برای ساماندهی سلاح و ادغام در ساختار حشد بدهد و به نوعى اين گروهها هم زمان بیشتری بخرند و از سوی دیگر، با ارائه جدول زمانی مشخص، مخالفت واشنگتن با تمدید مهلت را کاهش دهد. گزارشهای عراقی نیز از دورههای انتقالی تا ژانویه ۲۰۲۷ و سپس تحویل تدریجی سلاحهای راهبردی تا ژوئن ۲۰۲۷ حکایت دارند.
با این حال، موفقیت این طرح به تضمینهای متقابل وابسته است. در صورت حمله آمریکا به مواضع گروهها، یا ازسرگیری جنگ گسترده میان واشنگتن و تهران، محاسبات گروههای مسلح میتواند تغییر کند. خروج نیروهای آمریکایی نیز بهتنهایی مسئله را حل نمیکند و چگونگی خروج نیروهای ترکیه از پایگاه زلیکان نیز در اجرای ترتیبات جدید اهمیت دارد. ترکیه اخیراً با اصل واگذاری تدریجی پایگاههای خود موافقت کرده است. (منبع)
در همین چارچوب، تفاهم برای ادامه ارسال دلار نقدی به عراق نیز اهمیت دارد. سخنگوی دولت اعلام کرده است که پس از سفر زیدی، واشنگتن با ادامه ارسال محمولههای دلار نقدی موافقت کرده و محموله جدیدی طی روزهای آینده وارد عراق خواهد شد؛ (منبع) البته تداوم این روند همچنان نشاندهنده تداوم فثاهرم فشار مالی و ارزی آمریکا بر عراق است که در هر زمان و بهویژه در برهه پیشرو و با توجه به امکان عدم حصر سلاح مقاومت، آمریکا توانایی اعمال آن را بر اساس این بهانه همچنان دارا میباشد.
همچنین، ابوتراب التمیمی از موافقت آمریکا با معرفی یک نامزد برای معاونت نخستوزیری خبر داده که پیشتر با وتوی واشنگتن مواجه بوده است و مدعی شد این وتو در قبال تضمینهایی از سوی زیدی رفع شده است. (منبع) با توجه به سابقه اعتراض آمریکا به لیث الخزعلی، این تحول احتمالا مرتبط به گزینه وی برای این منصب بوده و میتواند نشانه کاهش بخشی از حساسیت واشنگتن نسبت به این پرونده باشد؛ هرچند تعیین تکلیف نهایی آن همچنان به ملاحظات سیاسی داخلی عراق، از جمله مخالفتهایی در دولت قانون و بخشی از افکار عمومی، وابسته است.
۲. دیپلماسی اقتصادی؛ تبدیل سرمایهگذاری آمریکایی به ابزار تثبیت رابطه
یکی دیگر از محورهای سفر زیدی، تلاش برای تعمیق روابط اقتصادی با آمریکا بود. وی در نیویورک با اعضای اتاق بازرگانی آمریکا دیدار و برای سرمایهگذاری در بخشهای پتروشیمی، شیشه، فسفات، گاز و انرژی پاک دعوت کرد. بغداد همچنین مالکیت زمین پروژههای سرمایهگذاری و معافیتهای مالیاتی و گمرکی تا ۱۰ سال را به شرکتهای آمریکایی پیشنهاد کرده است. (منبع)
این سیاست از یک سو تلاشی برای جبران ضعف عراق در حوزه ثبات اقتصادی، اداری و امنیت سرمایهگذاری است، اما از سوی دیگر دارای کارکرد سیاسی نیز هست. افزایش منافع اقتصادی شرکتهای آمریکایی در عراق میتواند هزینه هرگونه تقابل مستقیم آمریکا با بغداد یا گروههای مقاومت را افزایش دهد و نوعی وابستگی متقابل اقتصادی ایجاد کند؛ هرچند افزایش میزان هژمونی آمریکا بر عراق در این زمینه، بخشبزرگتری از این کارکرد سیاسی را در بر میگیرد. بنابراین، سرمایهگذاری آمریکایی برای دولت زیدی صرفاً منبع تأمین مالی نیست، بلکه بخشی از راهبرد ایجاد پیوندهای پایدارتر میان بغداد و واشنگتن محسوب میشود.
۳. سازمان ملل؛ ارائه تصویر عراق بهعنوان بازیگر مستقل و اقتصادی
زیدی در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی بر تعهد عراق به منشور سازمان ملل و نقش این کشور بهعنوان یک قدرت اقتصادی فعال و پل گفتوگو و همکاری در منطقه تأکید کرد. این موضع را باید در امتداد تلاش دولت برای بازتعریف جایگاه عراق از یک کشور درگیر رقابت آمریکا و ایران به کشوری دارای نقش اقتصادی، ترانزیتی و دیپلماتیک مستقل ارزیابی کرد.
در مجموع، سفر نیویورک نشان میدهد زیدی تلاش کرده است پروندههای امنیتی، مالی و اقتصادی را در قالب یک تفاهم واحد با آمریکا به یکدیگر پیوند دهد. تمدید روند حصر سلاح در برابر جدول زمانی مشخص، ادامه ارسال دلار در برابر تقویت نظارت مالی، و جذب سرمایه آمریکایی در برابر ارائه مشوقهای گسترده، اجزای یک رابطه متقابل را تشکیل میدهند. با این حال، نقطه تعیینکننده نه اعلام تفاهمها، بلکه اجرای آنهاست؛ زیرا هرگونه تشدید جنگ آمریکا و ایران، حمله به گروههای مقاومت، مخالفت سیاسی داخلی با ترتیبات جدید یا عدم تحقق سرمایهگذاریهای وعدهدادهشده میتواند این موازنه شکننده را تحت تأثیر قرار دهد.
